Antik Kürdistan

İsmail Beşikci

19.05.2024, Paz | 11:06 [ Güncellenme: 19.05.2024, Paz | 11:59 ]

Antik Kürdistan
Makaleyi Paylaş

Antik Kürdistan

Prof. Dr. Elî Teter Nêrweyî’nin (1968, Duhok) Antik Kürdistan kitabı yayımlandı. Kitabın tam ismi şöyle:

Antik Kürdistan, Antik Kürdistan’da Din, Devlet Irk ve Kültür Üzerine Birkaç Araştırma, Çeviri Mehmet Öncü, Sîtav Yayınları, Aralık 2023, 526 s.

Kitap, Kürdistan’ın Güneyi’nde yaygın olarak konuşulan Behdinan Kürdçesi’yle yazılmış. Kürdçe’den Türkçe’ye çevrilmiş. Prof. Dr. Elî Teter Nêrweyî bugün Duhok Valisi olarak görev yapmaktadır.

Sîtav Yayınları, Elî Teter Nêrweyî’nin Bızava Sîyasî Lı Kurdistanê, 1908-1927 isimli bir kitabını daha yayımlamıştır. (Sîtav Yayınları Adar 2023, 445 s.) Bu kitap Kürdçe yayımlanmıştır. Arap harfleri ile yayımlanan bu kitabı Mıhemed Xelatê Eetoşî’nin Latin harflerine çevirdiği belirtilmektedir. ***

Kitapta çevirmen Mehmet Öncü’nün dikkate değer bir önsözü var. Mehmet Öncü, Kürdlerin, tarihi vesikalar yönünden, diğer halklara nazaran çok daha fazla belgeye, bulguya sahip olduğunu söylüyor.. “Ancak, Mezopotamya’yı içine alarak Zagroslardan Toroslara uzanan bölge içinde birçok medeniyet kurmuş olan Kürdler, günümüzde bağımsız bir devlete sahip olmadıkları için bu verileri değerlendirecek kurum ve kuruluşlardan yoksundur” diyor.

Bu, Türkiye’de, Mustafa Kemal’in, 1930’larda neden, Türk Tarih Kurumu, Türk Dil Kurumu gibi kurumların kurulması yönünde çok yoğun bir çaba içinde olduğuna işaret etmektedir. Fuat Önen’in, Ayrılıkçı Yazılar -2, Kürdistan Devriminin Temel Meseleleri (Doz Yayınları, Nisan 2024), kitabında, bu ve benzer kurumlarla devlet için bir ulus yaratılmaya gayret edildiği anlatılmaktadır. (s. 159-167) Bu iki temel kurum yanında, kamu yönetiminin, üniversitenin, basının, yazarların, yargı organlarının, sivil toplum kurumlarının da bu doğrultuda çaba harcadıkları yakından bilinmektedir.

Mehmet Öncü, dikkate değer bu önsözünde, Arapların, Farsların, Ermenilerin, Rusların, yaptıkları çalışmalarla kendi ihtiyaçlarına uygun Kürd tipi yaratmaya çalıştıklarını vurgulamaktadır. “Buna karşılık, Kürdlerin topraklarının bir kısmı üzerinde kurulmuş Türkiye Cumhuriyeti ise, Kürd coğrafyasında Kürdlere ait, dil, kültür, sanat ve tarihi mirasa, dair her şeyi kendi ganimeti olarak görmüştür.” Demektedir. (s. 11-13)

Antik Kürdistan kitabının başında Prof. Dr. Elî Teter Nêrweyî’nin ‘Giriş’ yazısı bulunmaktadır. (s. 15-32) Bu yazıda Prof. Nêrweyî, devletsizlikten yakınıyor, Kürder konusunda yapılan araştırmaların, egemenliği altına yaşanan devletlerin baskılarıyla, kısıtlamalarıyla karşı karşıya kaldığını belirtmektedir. Bu yüzden çok araştırmanın, incelemenin yayımlanamadığını vurgulamaktadır. Ayrıca, bazı Kürd genç araştırmacıların, egemen devletlerin görüşleriyle kendilerini sınırladıklarını dile getirmekte, bu yönde genç Kürd araştırmacılarını eleştirmektedir.

 ***

Tarihin bilinen çağlarından beri Kürdistan’ın yerlileri, Kasi, Lulubi, Guti, Hurri, Subaru, Nairi, Mani, Urartu gibi birbirleriyle akraba halklardır. Kürdlerin atalarının bu halklar olduğu söylenebilir. Bunlar, daha çok, Zagroslarda yaşamaktadırlar. Bu halklar hakkında Sumer, Akat, Babil, Asur’lardan kalma kil tabletlerde kayıtlar vardır. MÖ 3. ve 2. Bin yıllarda. ‘Guti’ adı, sadece belli bir dili ve kültürü paylaşan Lulubilerin doğusu kuzeyi ve kuzey doğusunda yerleşik aynı soydan gelen ve aynı dili konuşan topluluk için kullanılmıştır. (s. 135) Lulubilerin de en eski Kürdistan halklarından bir olduğu vurgulanmaktadır. (s. 117) Prof. Nêweyî bu konuda, ‘öyle anlaşılıyor ki, Lulubi halkı MÖ: 3000 yıllarda bağımsız bir devletin sahibiydiler’ demektedir. (s. 123) Bu halkların birbirleriyle karışarak bugünkü Kürd ulusunu oluşturdukları da ifade edilmektedir. (s.157-182)

Bugün, Aryan olarak bilinen halkların Hind alt kıtasından dünyaya dağıldığı vurgulanmaktadır. Örneğin, bugün, Avrupa’da Macarlardan ve Finlilerden başka bütün halkların Aryan olduğu bilinmektedir. Hind alt kıtasından Batı’ya doğru hareket eden bir grup, Zagrosların eteklerine kadar gelmiş buralara yerleşmiştir. Burada Zagrosların Hurri, Lulubi, Kasi, Subaru Mitani, Guti, Karduk, gibi yerli halklarıyla karşılaşmıştır. Aryan halklar tarafından kurulan en eski devletlerden bir Mitani Devleti’dir (MÖ. 1500-1300) Mitani Devleti’nin kurucusunun, Kürdi/Kurti-Kirta , Kurti adında biri olduğu ifade edilmektedir. (s. 49)

Mezopotamya’da kurulan eski Aryan devletlerden biri de Kasi Devleti’dir. (MÖ. 1595-1161) (s. 58, s. 327) Mitani Devleti, Mezopotamya’nın, kuzey ve kuzeybatı yönünde, Kasi Devlet, Mezopotamya’nın güneyinde egemendir. Med Devleti’nin ya da Med İmparatorluğu’nun ise, Aryanların o zamana kadar kurulmuş en ünlü, en büyük devleti olduğu belirtilmektedir.

 *** 

Araştırmacı-Yazar Elî Teter Nêrweyî, Subaru/Subarto, Nairi, Lulubi, Mana, Mitani gibi halklardan söz emekte, fakat bu halkların, örneğin bugün hangi isimlerle anıldıklarından söz etmemektedir. Bugün Zibariler, atalarının Subarular olduğunu dile getirmektedir. Ubeydullah Nehri ailesi isimlerini Nairilerden aldığını belirtmektedir. Metina Aşireti isimleri Mitanilerden aldığını anlatmaktadır. İran’ın Güneybatısında yer alan Lolanlar ise İsimlerini Lulubilere dayandırmaktadır. Elî Teter Nêrweyî analizlerini, sözü edilen bu halkların bugünkü durumlarına kadar getirmesinde yarar vardır.

 ***

Antik Kürdistan kitabında, Newroz’la ilgili çok geniş bir bölüm vardır. ( s. 183 vd. ). Prof. Elî Teter Nêrweyî, Ortadoğu’da, Kürd, Fars, Afgan, Beluci, Tacik, Türkmen halklarının, kendi anlayışlarına göre Newroz’u kutlama biçimleri olduğunu, en görkemli kutlamalarını Kürdler tarafından gerçekleştirildiğine değinmektedir. Amed Newrozu’nu, Akre Newrozu’nu örnek göstermektedir. Newroz’da geçen, Cemşid, Dehak, Kawe, Feridun figürlerini ayrı ayrı değerlendirmektedir. (s. 188 vd.)

Elî Teter Nêrweyî, Newroz’un anlamı konusunda şunları ifade etmektedir. “Bu bayramın doğuşu ve işleyiş şekline baktığımızda açıkça görülecektir ki, Dehak, Kürd halkı üzerindeki baskı zulüm, kırım ve katliamların sembolüdür... Kürd halkı için kendini hayatta tutmak, direnmek ve kazanmak anlamına gelen Newroz Kürd tarihi kimliğinin önemli belgelerinden biridir. Bu yüzden Kürdlerin tarihi düşmanları ve Kürdistan’ın işgalcileri, yıllardır bu kadim belgenin gerçeğini, Kürdlerle ilgili gün ışığına çıkmış diğer her türlü belge ve bulguları Kürdlere ait her türlü görüşü, geleneği sabote etmek ve Kürdlerin kafasını çelişkilerle doldurmak için uğraşmışlardır. (s. 225-226)

Mitraizm

Mitraizm Aryan halkların dinidir. En çok Kürdler, Farslar, Beluciler, Afganlar, Tacikler arasında gelişmiştir. Kürdlerin İslamdan önceki dinidir, denebilir. Arya, İnançlı, dindar, uysal anlamına gelmektedir. (s. 253) Zerdüşt (MÖ 600’ler) Mani (MS. 216-274), Mazdek (MS. 480 ve sonrası) Mitra kökenli dinlerdir. Doğa dinleri olarak değerlendirebiliriz. Elî Teter Nêrweyî, bu dine ait birçok ayrıntının, ritüelin Ezidilik inancı içinde bozulmamış olarak yaşadığını vurgulamaktadır ( s. 251)

İran’da Yarsan, Irak’ta Kakailik olarak anılan inanç, Êzidilik ve Rêya Heqîyê (Alevilik) bir ulu çınarın üç ana dalı gibidir. Her üçü de Mitra kökenlidir. MÖ. 4000’lere kadar uzanan inançlardır. Mitra ışığın ve aydınlığın tanrısı olarak anılmaktadır. Avesta Zerdüştlüğün, Arzhang Maniheizmin kitabıdır. (s. 267)

Mitra inancında doğa, insan, Tanrı bir bütündür. İnsan öldürülmez, doğaya saygı esastır. Ağaç kesilmez, hayvanlar öldürülmez. İnsan öldürmek, insandaki Tanrı’yı öldürmek anlamına gelir. Çünkü, doğa, insan, Tanrı bütünlüğü söz konusudur. Bu bakımdan çeşitli törenlerde hayvanların, örneğin, öküzlerin kurban edilmesi Zerdüşt inancına aykırıdır. Zerdüşt peygamber de böyle söylemektedir. Ama zamanla örneğin öküzlerin kurban edilmesi önemli bir ritüel haline gelmiştir.

Mitraizmin Svastikası (Gamalı Haç)

Svastika, Saniskrist dilinde Kırık Haç anlamına gelmektedir. Mitraizmin sembolüdür. Elî Teter Nêrweyî, Svastika’nın ilk kez Kürdistan’da 3500 yıl önce Mitaniler tarafından kullanıldığını belirtmektedir. (s. 309) Hitler’in (1889-1945), Nazilerin, bu sembolü, Alman Nasyonal Sosyalist İşçi Partisi’nin sembolü olarak kullanması Svastika hakkında bazı kafa karışıklığı yaratmıştır. Ama Svastika Kırık Haç (Gamalı Haç) Nazilerin sembolü değildir. Örneğin, Kars’ta, Ani Harabeleri’nde, kalede de Svastika, (Gamalı Haç, Kırık Haç) yer almaktadır. Antik Kürdistan kitabında, 17. Yüzyılda, Svastika sembolü ile dokunmuş bir kilimin fotoğrafı vardır. (s. 310)

 ***

Antik Kürdistan kitabında, ‘Tarihi Kaynaklarda Kürd Sözcüğünün Kökenine ve Anlamına Bir Bakiş” başlıklı bir bölüm var. Bu bölümde. Elî Teter Nêrweyî, Ksenophon (MÖ. 431-354), Polibios (MÖ. 203-120), Strabon ( MÖ. 63- MS. 24) gibi Yunan tarihçilerin ve coğrafyacıların ve Arap-Fars yazarlarının Kürd sözcüğünü nasıl ele aldıklarını irdelemektedir. (s. 325-371)

Antik Kürdistan kitabında s. 348-350 arasında yer alan, Kürdler ve Beluciler başlıklı bölüm de dikkate değer. Beluci ülkesinin, Beluci halkının da , İran, Pakistan, Afganistan arasında paylaşıldığı, bölüşüldüğü anlatılmaktadır. Bugün Pakistan’da dört eyaletten birinin adı Belucistan Eyaleti’dir.

Kitabının sonunda, Prof. Dr. Elî Teter Nêrweyî, her olayı Türklükle açıklamaya, Kürdlerin varlığını dikkatlerden uzak tutmaya gayret eden Dr. Tewhid Melekzade Dilmekani isimli bir Azeri akademisyeni eleştirmektedir. Elî Teter Nêrweyî, Vladimir Minorsky’nin (1877-1966), bu tür tutumları, ‘medeniyet hırsızı’ olarak adlandırdığını vurgulamaktadır. (s. 448)

 ***

Elî Teter Nêrweyî’nin Antik Kürdistan çalışması çok değerli bir incelemedir. Bu değerli incelemeyi yayımladığı için Sîtav Yayınevi’ne, Yayın Koordinatörü Qahir Bateyî’ye teşekkür. Ayrıca, Antik Kürdistan çok zor bir incelemedir. Bu incelemeyi Türkçe’ye tercüme eden Mehmet Öncüyü, bu konuda emeği geçen Emin Sarı’ya ve Muhsin Özdemir’e teşekkür ...

Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Nerina Azad'ın editöryal politikasını yansıtmayabilir.
11223 kişi tarafından görüldü.
Son Güncellenme:22:13:28

İsmail Beşikci

Yazarın Önceki Yazıları

Köklere Yolculuk Toprak Temelli Milliyetçilik Kürdlerin Geleceği Konusunda Birkaç Söz Din Ve Bilim Karakoçan (Dep) ve Yayladere (Holhol) İle İlgili İki Kitap Uludere (x) Newroz 2024 Akre Üç Kitap Hazro Beyleri Simurglar Mehmet Bayrak’ın Kürt Kimliği Mücadelesi Şeyh Said Direnişi İle İlgili İki Kitap Diyarbakır Kitap Fuarı 2023 Ermeni ve Rum Mallarının Türkleştirilmesi Ehmedê Xanî’nin Hatırası Üzerine Abdurrahman Önen-Erdnîgarîya Kurdistanê Kürtler ve Güller Cilt 3 ‘49’lar’, ‘55’ler’, ‘23’ler’ … 'Yaşamın Kıyısında' Behdinan, Barzan, Milli Lider Suyu Arayan Halklar Aşiretten Ulusallığa Doğru Kürtler(II) Suyu Arayan Halklar Aşiretten Ulusallığa Doğru Kürtler Yüzüncü Yılında Lozan Antlaşması Son Kız ‘Deniz’in Ütopyası’ Üzerine Rudaw TV Stockholm Kürd Sürgün Müzesi Üzerine Düşünceler Lozan Konferansı, Kürdler ve Kürdistan II Lozan Konferansı, Kürdler ve Kürdistan Diaspora Kürdleri Mele Mıstefa Barzani Ulusal Müzesi Rovîyê Xasûk Barzani ve Kürt Ulusal Özgürlük Hareketi III Kendi Kendini Yönetme Hakkı ‘Ayrılıkçı Yazılar’ Peywend Yayınları Duhok Üniversitesi’nin 30. Yılı Ahamenişlerden İran İslam Cumhuriyeti’ne II Kürtçülük Ahamenişlerden İran İslam Cumhuriyeti’ne Kürd Aydınları II Bedirhan Epözdemir’in Anıları Seyidlik-Şeriflik Kürdizade Ahmed Ramiz Medreseler-Üniversiteler Medya Kitabevi Birleşmiş Milletler ve Kürdler Mülteci Yaşamlar Öncü Bir Kürt Aydını 59 Yıl Sonra Şemdinli Kemalizm Ve Kürd Ulusal Sorunu III Ortadoğu Bir Ailenin Son 200 Yıllık Tarihi Tarih Okumaları, Kürdlerin Hikayesi Hewler’de, Soran’da ve Cambridge Koleji’nde Konferans Theodor Herzl Bize Ne Anlatıyor? Aforizmalar Son Yolcu Irkçılık Hakkında … Aydınlar Hakkında… Latife Fegan’ın Anıları Adil Yargılama/Yargılanma Mümkün mü? Kürd Aydınları İlim-Bilim Kürdçe Derslerinin Önemi Yaş 83…* Mezopotamya Uygarlığında Hakkari Kemalizm Ve Kürd Ulusal Sorunu - II Bediüzzaman’ın Hançeri Doğu-Güneydoğu Dernekleri Platformu* Destar Kitap-Kafe Kürdistan’ın Güney'ine Seyahat Kürd Tarihinin Yazılı Ana Kaynakları Bingöl-Van Gezi İzlenimleri Göbekli Tepe Hakkında… Güvenlik Munzur Çem’in Anıları Derve Cendere II Saatin İçindeki Sır Mehmet Öncü Kitapları Zarema, Yahudi Devleti Juli’nin Sesi ‘Ateşte Doğanlar’ Kadri Hoca… Kürt Hâkim Alevilik Üzerine II ‘Aleviler ve Sosyalistler’ Kitabı Üzerine Uygur Türkleri Başkanlık Seçimleri, ABD Üniversite Raporu OFra Bengio’nun Kürd Liderlere Eleştirisi Dr. Said Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nde Maaş Sorunu… Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nde PKK-Haşdi Şabi İşbirliği Ama Onlar Kardeştiler… Mustafa Suphi ‘Kürdistan Ortadoğu’nun Polonya’sıdır’ İSkan Tolun II Kürt Dil Hareketi (Harekata Zımanê Kurdî) II ‘Doğumun Ölümü’ Kürt Dil Hareketi (Hereketa Zimanê Kurdî) Kürdistan Bayrağı’nın ve KDP Binasının Yakılması Üzerine… Ermeniler, Kürdler, Azeriler Devrimci Doğu Kültür Ocakları Eylül 2020 Kürdler-Kürdistan Bir AİHM Başkanı Halepçe arşivlerinin yakılması ve KDP’ye saldırı Devran İskan Tolun Woodrow Wilson Harf Devrimi’nin Kürdler İçin Anlamı Mehmet Elbistan Kürtler, Şehir Şehirlileşme ‘Kürt Çalışmaları…’ Zini Gediği Katliamı Kürd Tarihini Kürdlerin Yazması… ‘Kürtlerin Kürt Olmama Hakkı’ II ’Kürtlerin Kürt Olmama Hakkı’ Değinmeler-2 Irkçılık Üzerine Seyid Ahmed Cebari Şengal, Afrin Mustafa Selîmî Kemalizm ve Kürd Ulusal Sorunu Orhan Kotan’ın Şiiri Leylan - II Kürt Meselesiyle İlgili Bir Projen Var mı? Leylan Xwebûn Orta Karadeniz’de Etnisite İlişkileri Alevilik Üzerine… Güvenli Bölge Duvarımızı Yapamadık… Doktor Said Alevilik ve Tarihi Bitlis ve Ahalisi 1916 Kürd Tehciri Bir Diplomatın Anıları Xızır Nasıl Ali Oldu? Kürd Tarihi Üzerine Gözlemler Adıyla Çağırmak Kürdistan’ın Güneyinde Soykırım Kürdlerin Tarihi Milliyetçilik Üzerine Hong Kong, Kürdistan ‘Kürtlerle Türkler’ Ortadoğu’da Devletlerin Kurulması Abdurrahman Qassemlu’nun Katledilmesinin 30. Yıldönümü Üniversitenin Bilim Anlayışında Temel Sorunlar Cumhuriyet, 19 Mayıs 2019 'Özgürlük İçin Sanat' Helsinki’de Sosyal Forum Teknoloji, Bilim, Eğitim Milletler Cemiyeti Döneminde Kürdler/Kürdistan Hewler - Duhok - Zaho Bir Tartışma Üzerine… Dönemin Romanları Eleştirilerin İzinde Rêya Heqîyê (Alevilik) ABD Ziyareti - IV ABD Ziyareti - III ABD Ziyareti - II ABD Ziyareti - I Berlin’de Dersim 37-38 Paneli Başur’da Siyaset Duhok-Hewlêr Gezisi Kürdçe Yasaklarının İşlevi ‘Aleviliğin Doğuşu’ II ‘Kimliksiz Çığlıklar’ Türkiye’de Adalet Arayışları 'Aleviliğin Doğuşu' Kürdlere Soykırım… Moskova’da Kürd Konferansı Cevat Geray’a Sevgi… Bilim Ahlakı Mahallenin Arkadaşları Selahattin Demirtaş’ın Şarkısı Canip Yıldırım Kütüphanesi Devşirmeler ve Devletsizler Dağ Kavmi - II Adaylar… Dağ Kavmi -I Geleceğini Belirleme Hakkı ve Kürdler Farhad Daftary, Şiilik Alevilik Şiizm ‘Türklük Sözleşmesi’ Timure Halil Hakkında … Düşmanlarını Sevindiren Bir Halk… Celal Talabani... Kürdler Zoru Başardı… Bağımsızlık... Güvenlik... Domino Etkisi Referandum-Bağımsızlık Tartışmaları Danimarka Seyahati Sekesûr’da Kürd-Alevi Soykırımı İnsanlık Araştırmaları Merkezi Fahriye Adsay’ın Eleştirileri Üzerine… Bir Kürd... İki Kürd... Üç Kürd Yezda... Ermeniler, Kürdler… Yeni Bir KDP Kurma Çalışmaları Hasta Adam Avustralya Gezisi Hayatımdan Kesitler Birey Toplum İlişkileri Peşmergelik Yüce Bir Değerdir Kaderine Küsmek Kürd Halkının, Kürdistan’ın Başı Sağolsun… Kürdistan’ın Hayırlı Evladı Doktor Said Suriyeli Mülteciler Parlamento Milli Düşünce Sempozyumu Desmond Fernandes Kürtlerin Bulunduğu Ülkeler Bölünemez!... Kürtler Ne İstiyor? Eşkiya 28 Devlet Bağımsız Kürdistan’ı Tanımayacak... Devlet, İslam, Kürdler ve Darbe Pencinarîler II Pencinarîler I Azim... 'Afrika Edebiyatı' Üzerine… Yaresan (Ehl-i Hak) Rêya Heqîyê, Ezdan Zağros’un Ötesine… Süleymaniye Merkez Güvenlik Karargahı 'Peçar Tenkil Harekatı/1927' Üzerine Birkaç Söz İttifaklar Mahmut Yeşil’e Sevgi… Tunceli Kanunu, Getirdiği Esaslar ve Devletin Asimilasyon Planları Yakındoğu’nun İmhası ve Pontus Sorunu Keşiş’in Torunları Dersimli Ermeniler Anlıyorum Ama Konuşamıyorum 1128 Akademisyen Yaşar Kaya Alevilik... Elveda Güzel Vatanım Alevilerin Kitabı Uluslararası Barışı Kurma Çabaları, Kürdler/Kürdistan III Uluslararası Barışı Kurma Çabaları, Kürdler/Kürdistan II Uluslararası Barışı Kurma Çabaları, Kürdler/Kürdistan (I) Komkurd-An Nelson Mandela - Aziz Sancar Barış, Yüzleşme, Müzakere İBV Hewler Temsilciliği 558. Oturma Şengal’i Ziyaret Şengal TBMM Kürdlerde/Kürdistan’da Ana Sorun Özyönetim Üzerine... Norveç Seyahati Alaine Tuoraine’e Eleştiri Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nde Yönetim Zaafları Güneşin Krallığı Keyakisar Barzani bir dönem daha görevde kalmalıdır Temel şart Kürdistan Ordusu! Girê Spî'nin Kurtarılması... Üniversitenin Ana Sorunu Mardin: Hüzünlü Kent Alevilik-Müslümanlık Osmanlılar ve Acemler Arasında Kürdler İslam’ın barış, huzur, adalet ve eşitlik anlayışı Kerbela’da son buldu Kürd Kültürü Neden Yağmalanıyor? Kürd Êzidîlerin Azizesi 'Begê' İki Olay Üzerine Düşünceler Barış ve Çözüm Süreci - III Eleştiriler Ev Jin û Mêrê bi Maskê Barış ve Çözüm Süreci - II Murat Bozlak’a sevgiler... Barış ve Çözüm Süreci… Rejim, İslamileşme, Kürdler/Kürdistan Alman Şarkiyatçı Dr. Friç Soykırımlar ve Devletsiz Halklar IŞİD’in Zuhuru Şeyh Ahmet, IŞİD Saldırıları ve Osman Baliç'in Katili Ulusların Kendi Geleceklerini Tayin Hakkı ve Kürdler/Kürdistan Bitlis Anıları, 1960’lı Yıllarda Bitlis’de Yaşam Uluslararası Bitlis Sempozyumu Barzaniler Değinmeler İfade Özgürlüğü ve ABD Türk Siyasal Kültürü Üzerine… Birleşik Krallık, Fransa, Kürdler/Kürdistan Anti-Kürd Uluslar arası Nizam Kürd/Kürdistan incelemelerinde temel soru... Ulus İnşa Sürecinde Dilin Rolü Mustafa Barzani'yi sevgiyle anıyoruz Düşün Hayatında ve Edebiyatta Kurumlaşmalar Yakındoğu’nun İmhası,1915 Ermeni Soykırımı ve Hrant Dink’in Katledilmesi Resmi İdeolojinin Temel Özelliği Roboski – Goyiler Türk-İslam Sentezi ve Kürd Sorunu Kürdistan sorunu her şeyden önce duruş sorunudur Barış
x