Muhalifler İran Şahlığı'nın dönmesini mi istiyor?

Yurtdışında düzenlenen muhalif gösterilerde de Rıza Pehlevi'nin resimleri görülüyor (AP)

İran'da ekonomik sorunlar nedeniyle patlak veren rejim karşıtı protestolar, Tahran yönetiminin diyalog çağrılarına rağmen dindirilemezken yurtdışında yaşayan bir figür yeniden gündeme geldi.

Son İran Şahı Muhammed Rıza Pehlevi'nin oğlu Rıza Pehlevi eylemcilere sokağa çıkma çağrısı yaparak dikkat çekiyor.

Babası 1979'daki İslam Devrimi'yle iktidardan düşerken 16 yaşında olan "veliaht prens", o dönemden beri sürgünde. 

Artık 65 yaşına gelse de İranlı muhaliflerin onun resimlerini taşıdığı görülüyor. 

"Pehlevi dönecek" ve "Şah çok yaşa" gibi sloganlar İran sokaklarında yeniden duyuluyor. 

İran rejiminin yıkılması durumunda kimin ülkeyi yöneteceği sorularının daha fazla sorulduğu bu dönemde Rıza Pehlevi'nin adı yeniden ön plana çıktı. 

Uzmanlar, Pehlevi hanedanlığının yeniden İran'a hükmetme ihtimalini yorumluyor. 

İranlı akademisyen ve yazar Araş Azizi, muhalif figürler arasında Rıza Pehlevi'nin başı çektiğini kabullenirken önemli bir probleme de işaret ediyor:

Çok fazla soruna sahip. Birleştirici değil, bölücü bir figür.

Tahran yönetiminin muhaliflere onlarca yıldır uyguladığı baskı, İran topraklarındaki muhalif figürlerin yıldızlaşmasını engelliyor.

Sürgünde yaşayan Pehlevi, bu süre zarfında pek çok takipçi edindi. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'dan aldığı destekse şüphelere neden oluyor. 

Yaz aylarında İsrail ve ABD saldırılarının hedefi olan İran'ın yöneticilerinin tekrar bu ülkeler tarafından vurulmaktan korktuğu bildiriliyor. 

Azizi, "Eğer geçmişte olduğu gibi insanları öldürmeye başlarlarsa ABD tarafından çok sert bir şekilde vurulacaklarını düşünüyorum" diyen Donald Trump'ın Pehlevi'ye bir süre daha mesafeli kalacağını tahmin ediyor:

Seçeneklerini değerlendiriyor ve kazanabileceğini kanıtlamayan birine itibar kazandırmak gibi bir arzusu yok. Pehlevi, Trump'ı cezbedebilecek özelliklere sahip değil. O bir kitap kurdu ve Trump gibi birinin ilgisini çekebilecek şahsi karizmadan yoksun.

Johns Hopkins Üniversitesi'nde uluslararası ilişkiler dersleri veren Vali Nasr, Pehlevi'nin geçiş dönemine liderlik etmekten bahsettiğini hatırlatıyor. İran uzmanı, bundan daha fazlasını becerebilecek bir plan göremediğini vurguluyor:

Kalabalıklara bakıp İran'ın Şah dönemine dönmesinin müthiş olacağı söylenebilir ama gerçek mekanizmalara baktığımızda bunu nasıl yapacak? İranlılar onun adını çaresizlikten zikrediyor.

Birleşik Krallık'ın tanınmış gazetelerinden Guardian'ın diplomasi editörü Patrick Wintour da Trump'ın Venezuela muhalefetinin lideri María Corina Machado'ya güvenmediği gibi Pehlevi'ye de bel bağlayamayacağını yeni yayımlanan analizinde belirtti. 

Wintour, İran solunun Pehlevi'yi sevmediğini hatırlattı. İran'da yolsuzluk, baskı ve enflasyon karşıtlığı dışında net bir alternatif siyasi hat çizilmemesinin ve muhalif liderlerin bastırılmasının Pehlevi'nin elini güçlendirdiğini savundu. 

Wall Street Journal'a konuşan uzmanlar da İslam Cumhuriyeti'ne yönelik memnuniyetsizlik Pehlevi'nin adını ön çıkarsa da parçalı muhalefetin önemli bir kısmının Şahlık fikrine karşı çıktığını vurguladı. 

Amerikan gazetesi, Pehlevi'nin İran içinde örgütlü bir destekçi kitlesi olmadığına işaret etti. 

Pek çok kişinin, Batı yanlısı ve seküler kimliğiyle Pehlevi'yi İran'a yönelik ekonomik tecriti kaldırabilecek kişi olarak gördüğü de eklendi. 

İran riyalinin açık piyasada ABD doları karşısında rekor seviyede düşmesinin ardından başkent Tahran'daki Kapalı Çarşı'da esnaf, 28 Aralık'ta greve gitmişti.

Öğrencilerin de katılımıyla büyüyen protestolar, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın diyalog çağrılarına rağmen devam ediyor.