ABD, İran petrolünü ayakta tutan 'gölge ekonomiye' müdahale edemiyor

ABD yönetimi, İran’ın petrol ihracatını sınırlandırmak amacıyla yaptırım politikasının odağını değiştiriyor. New York Times’ın haberine göre Washington, İran petrolü taşıyan tankerlerin yanı sıra bu gemilerin faaliyetlerini sürdürmesini sağlayan şirketleri ve finansal aracılara yönelik baskıyı artırıyor.

ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, özellikle Malezya ve Singapur gibi ülkelerde İran tankerlerine yakıt, gıda, onarım ve gemiden gemiye petrol transferi hizmetleri sunan şirketleri hedef alıyor. Washington’ın bu adımlarla İran’ın yaptırımları aşmasını sağlayan tedarik ağlarını sekteye uğratmayı amaçladığı belirtiliyor.

İran petrolünün önemli merkezlerinden biri Malezya

İran’ın yaptırımları aşarak petrol ticaretini sürdürdüğü önemli merkezlerden biri, Malezya’nın Johor eyaletinin yaklaşık 72 kilometre açığında bulunan Doğu Dış Liman Sınırları (EOPL) bölgesi.

Malezya’nın karasuları dışında, ancak münhasır ekonomik bölgesi içinde yer alan bu bölgede İran tankerleri, petrolü başka gemilere aktarıyor. Aktarılan ham petrolün büyük bölümü daha sonra Çin’deki küçük rafinerilere gönderiliyor.

Bu ticaretin sürdürülmesinde, kamuoyunda “gölge filo” olarak bilinen tankerlerin yanı sıra yerel denizcilik şirketleri de önemli rol oynuyor. Johor’daki bazı şirketlerin yüksek ücretler karşılığında bu gemilere yakıt, malzeme ve çeşitli lojistik hizmetler sağladığı aktarılıyor.

Malezya yaptırımları tanımıyor

ABD ve Çin’le önemli ticari ilişkileri bulunan Malezya, Washington’ın İran’a yönelik tek taraflı yaptırımlarını meşru kabul etmiyor. Bu nedenle ülkede İran bağlantılı gemilere hizmet verilmesi, Malezya hukuku açısından doğrudan yasadışı sayılmıyor.

Kuala Lumpur’daki Malaya Üniversitesi’nden Nazeri Halid, Malezya’nın yaklaşımını şu sözlerle ifade ediyor:

“Malezya’nın tutumu son derece net. Herkesin dostudur, kimsenin düşmanı değildir. Malezya, taraf seçmek zorunda kalacak bir duruma sokulmamalı.”

Yaptırımlar petrol ticaretini durdurabilecek mi?

ABD Hazine Bakanlığı, ağustos ayında İran petrolü taşıyan tankerlerin yanı sıra bu gemilere hizmet veren yakıt ikmal şirketleri ve finansal aracılara yönelik kapsamlı yaptırımlar açıklamıştı.

Ancak Washington’ın baskısının İran’ın petrol ticaretini ne ölçüde sınırlandırabileceği belirsizliğini koruyor. İran’ın petrol ticaretini takip eden analist Dalga Khatinoglu, şimdiye kadarki girişimlerin gölge filo üzerinden yürütülen petrol ticaretinde önemli bir değişiklik yaratmadığını belirtiyor.

Gemiden gemiye yakıt ikmali hizmetleri sunan Contemporary Logistics şirketinin yöneticisi Jeffrey Soh da Malezya’daki EOPL bölgesindeki faaliyetlerin engellenmesinin petrol transferlerini tamamen durdurmayabileceğine dikkat çekiyor.

Soh’a göre İran tankerleri, faaliyetlerini Malezya’nın Penang ve Malakka eyaletleri açıklarına ya da Endonezya sularına kaydırabilir. Bu durum, Washington’ın belirli bölgelerdeki faaliyetleri engellese bile İran’ın petrol ticaretinde kullanılan ağların başka noktalarda varlığını sürdürebileceğine işaret ediyor.