İran savaşı nereye gidiyor?

1979’daki İran devriminden bu yana İran’daki İslam Cumhuriyeti yönetimi ABD ile sürekli gerilim içinde oldu. Washington yönetimleri onlarca yıl boyunca İran’ın bölgedeki etkisini, vekil güçlerini ve askeri kapasitesini sınırlamaya çalıştı.

Trump yönetiminin başlattığı ve “Destansı Öfke Operasyonu” olarak adlandırılan askeri kampanya ise İran rejimini doğrudan hedef alan en kapsamlı girişimlerden biri olarak görülüyor.

Operasyon kapsamında ABD hava gücünün yaklaşık yarısı ve deniz kuvvetlerinin üçte biri bölgeye konuşlandırıldı. Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi’ne göre operasyonun maliyeti günde yaklaşık 900 milyon dolar.

İlk hafta boyunca gerçekleştirilen saldırılarda İran’ın en üst düzey liderlerinden biri olan Ali Hameney dahil birçok üst düzey yetkili öldürüldü. İran’ın balistik füze kapasitesinin önemli bölümü imha edilirken birçok askeri tesis ağır hasar gördü.

ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, operasyonların süreceğini belirterek İran’ın askeri kapasitesinin “hızla eridiğini” söyledi.

İran’da ayaklanma ihtimali zayıf

Trump bir yandan İran halkını rejime karşı ayaklanmaya çağırırken, diğer yandan yeni bir dini liderle çalışmaya hazır olduğunu söyledi.

Son yıllarda İran’da ekonomik kriz ve siyasi baskılar nedeniyle geniş protestolar yaşandı. Ancak uzmanlara göre dış askeri müdahale, İran toplumunda güçlü bir milliyetçi refleksi de tetikledi.

Bu nedenle kısa vadede rejime karşı kitlesel bir ayaklanma ihtimali düşük görülüyor. Ayrıca İran’ın güvenlik güçleri ve yedekleri dahil bir milyondan fazla personelden oluşan büyük bir askeri yapıya sahip olması da böyle bir senaryoyu zorlaştırıyor.

Bölgesel savaş riski büyüyor

İran, saldırılara karşılık olarak ABD’nin bölgedeki müttefiklerine yönelik füze ve İHA saldırıları düzenledi. Saldırıların hedefleri arasında Suudi Arabistan, Umman ve Irak gibi ülkelerdeki enerji tesisleri ve altyapılar yer aldı.

İran ayrıca ABD’nin bölgedeki önemli askeri noktalarını hedef aldı. Bunlar arasında Al Ubeyd hava üssü (Katar’daki en büyük ABD üssü) ve ABD Deniz Kuvvetlerinin 5. Filosunun Bahreyn’deki karargâhı bulunuyor.

İsrail de saldırılardan doğrudan etkilendi. İran füzelerinin bir kısmı Tel Aviv ve Kudüs çevresindeki hedefleri vururken, Lübnan’daki Hizbullah İsrail’e karşı ikinci bir cephe açtı.

Uluslararası cephe genişliyor

Başlangıçta çatışmaya dahil olmak istemeyen bazı Batılı ülkeler de gelişmelerin ardından destek açıklamaları yaptı.

İngiltere, Fransa ve Almanya  bölgedeki çıkarlarını korumak için adımlar atacaklarını açıkladı. İngiltere Katar’a savaş uçakları gönderirken, Yunanistan Kıbrıs’a savaş uçakları konuşlandırdı.

Savaşın ilk haftasının sonunda çatışmaya doğrudan ya da dolaylı olarak 17 ülkenin dahil olduğu belirtiliyor.

Küresel ekonomi sarsıldı

Savaşın etkileri küresel ekonomide de hissedildi. İran’ın Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapatması petrol fiyatlarının hızla yükselmesine yol açtı.

Dünya petrol ve gaz taşımacılığının yaklaşık beşte biri bu boğazdan geçiyor. Saldırıların ardından Katar sıvılaştırılmış doğalgaz üretimini geçici olarak durdururken, Suudi Arabistan dünyanın en büyük petrol tesislerinden biri olan Ras Tanura rafinerisini kapattı.

Rejim ayakta kalabilir

Uzmanlara göre İran ağır askeri kayıplar verse bile rejimin tamamen çökmesi kesin değil.

Brookings Institution uzmanlarından Suzanne Maloney, savaşın sonunda İran’da zayıflamış ancak ayakta kalan bir yönetimin ortaya çıkabileceğini söylüyor.

Uzmanlara göre savaşın gidişatı hâlâ belirsiz ve çatışmanın uzun, maliyetli ve bölgesel etkileri yüksek bir krize dönüşme ihtimali giderek artıyor.