İran’dan Cenevre’de yeni nükleer teklif

Abbas Arakçi, ABD ile yapılacak üçüncü tur dolaylı görüşmeler öncesinde Tahran’ın yeni nükleer teklifini İsviçre’nin Cenevre kentinde sundu. İran medyasına göre teklif, Washington’un İran’ın nükleer programına ilişkin “bahanelerine” yanıt niteliği taşırken olası bir anlaşmanın temel unsurlarını da içeriyor.

Görüşmelerin başladığı gün, arabulucu rolündeki Badr bin Hamad Al-Busaidi sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı açıklamada müzakerelerin kısa süreliğine durdurulduğunu, tarafların “yaratıcı ve olumlu fikirler” üzerinde çalıştığını ve görüşmelerin gün içinde yeniden başlayacağını duyurdu.

Ummanlı yetkili, İran’ın teklifinin önceki müzakere turunda üzerinde uzlaşılan ilkeler temelinde hazırlandığını ve Washington ile Tahran arasındaki farklılıkları azaltmayı amaçladığını belirtti. Al-Busaidi ayrıca Rafael Grossi ile teknik konuları ele almak üzere görüştü ve her iki tarafın da “esneklik” gösterdiğini ifade etti.

“Azami esneklik” vurgusu

İranlı yetkililer, yeni teklifin ABD’nin kaygılarını gidermeye yönelik “azami esnekliği” içerdiğini öne sürdü. Buna göre Tahran, nükleer programının barışçıl kalacağına dair denetim ve doğrulama mekanizmaları sunarken yaptırımların kaldırılmasını anlaşmanın temel şartı olarak görüyor.

İran tarafı ayrıca uranyum zenginleştirme konusunda “yakıt döngüsüne sahip olma hakkının” korunması gerektiğini vurguladı.

“Savaş ya da barışa hazırız”

Arakçi, görüşmeler öncesinde verdiği bir röportajda İran’ın hem savaş hem barış ihtimaline hazır olduğunu söyledi. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise ülkesinin nükleer silah geliştirmeye karşı olduğunu yineleyerek dini lider Ali Hamaney tarafından kitle imha silahlarının yasaklandığını hatırlattı.

ABD tarafında şartlar sert

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran’ın balistik füze programını görüşmek istememesini “büyük sorun” olarak nitelendirdi. Washington yönetimi kamuoyuna açık şekilde sıfır zenginleştirme şartını korurken, bazı haberlerde sınırlı ve sıkı denetimli zenginleştirmeye izin verebilecek seçeneklerin de değerlendirildiği öne sürüldü.

Müzakereler, 2015 tarihli nükleer anlaşma olan Joint Comprehensive Plan of Action’nın (JCPOA-İran nükleer anlaşması)geleceğini belirleme açısından kritik görülüyor. ABD, anlaşmadan 2018’de çekilmişti.

Askeri seçenek masada

Diplomasi sürerken Washington bölgeye uçak gemileri ve savaş uçakları sevk etmeye devam ediyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik askeri seçenekleri de değerlendirdiği belirtiliyor.

Diplomatik kaynaklar, Cenevre’deki temasların daha geniş çaplı bir çatışmayı önlemek için son fırsat olabileceğine dikkat çekiyor. Tarafların iç politik baskılar altında olduğu ve somut ilerleme göstermeleri gerektiği ifade ediliyor.

Analistler, görüşmelerden çıkacak sonucun Orta Doğu’nun geleceği açısından ciddi sonuçlar doğurabileceğini belirtiyor.