14 maddelik taslak sızdı: ABD ve İran hangi konularda anlaştı?

El Arabiya televizyonu, ABD ile İran arasında hazırlandığı öne sürülen 14 maddelik mutabakat metnine ulaştığını iddia etti. Kanalın yayımladığı taslak metinde, savaşın sona erdirilmesinden yaptırımların kaldırılmasına, bölgedeki askeri güçlerin çekilmesinden İran'ın nükleer programına kadar birçok başlık yer aldı.

Öte yandan İran ve ABD tarafından söz konusu maddelerin doğruluğuna ilişkin herhangi bir resmi açıklama yapılmış değil.

Basında yer alan haberlere göre, İran ile ABD arasında sağlanan mutabakatın resmi imza töreninin 19 Haziran'da İsviçre'nin Bürgenstock kasabasında düzenlenmesi planlanıyor.

Ancak mutabakat zaptının içeriği ve tarafların üzerinde uzlaştığı maddelere ilişkin resmi metin henüz kamuoyuyla paylaşılmadı.

Taslak metinde savaşın sona erdirilmesi öngörülüyor

El Arabiya'nın yayımladığı ve anlaşma taslağı olduğu öne sürülen metne göre, İran ve ABD mevcut çatışmaların tüm cephelerde derhal ve kalıcı şekilde sona erdiğini ilan edecek.

Taslakta, tarafların bundan sonra birbirlerine karşı herhangi bir düşmanca eylemde bulunmamayı, güç kullanmaktan veya güç kullanma tehdidinde bulunmaktan kaçınmayı taahhüt ettiği belirtildi.

Metinde ayrıca iki ülkenin birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı göstermeyi, iç işlerine müdahale etmemeyi kabul ettiği ifade edildi.

Nihai anlaşma için 60 günlük süre

Taslağa göre taraflar, mutabakatın imzalanmasının ardından en fazla 60 gün içinde nihai bir anlaşmaya varmak amacıyla müzakereleri sürdürecek. Bu sürenin karşılıklı mutabakatla uzatılabileceği kaydedildi.

ABD'nin askeri çekilmesi ve deniz ablukasının kaldırılması

Taslak metinde yer alan iddialara göre ABD, mutabakatın imzalanmasının hemen ardından İran'a yönelik deniz ablukasını kaldıracak, deniz trafiğine yönelik müdahaleleri sonlandıracak ve en geç 30 gün içinde ticari deniz taşımacılığını savaş öncesi seviyelere döndürecek.

Buna karşılık İran da Umman Denizi ile Basra Körfezi arasındaki ticari gemi trafiğinin normale dönmesi için gerekli adımları atacak, mayın temizleme ve teknik engellerin kaldırılması çalışmalarını yürütecek.

Taslakta ayrıca ABD'nin nihai anlaşmanın ardından 30 gün içerisinde bölgedeki askeri güçlerini geri çekmeyi taahhüt ettiği öne sürüldü.

İran'ın yeniden imarı için 300 milyar dolarlık plan

El Arabiya'nın yayımladığı metinde dikkat çeken maddelerden biri de İran ekonomisine yönelik destek planı oldu.

Buna göre ABD'nin, bölgesel ortaklarıyla birlikte İran'ın yeniden imarı ve ekonomik kalkınması amacıyla en az 300 milyar dolarlık finansman içeren kapsamlı bir plan hazırlayacağı ileri sürüldü.

Söz konusu planın uygulanmasına ilişkin mekanizmanın da nihai anlaşmanın imzalanmasından sonraki 60 gün içinde oluşturulacağı belirtildi.

Yaptırımların kaldırılması öngörülüyor

Taslak metinde ABD'nin, nihai anlaşmanın yürürlüğe girmesinin ardından Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı kararları dahil olmak üzere İran'a yönelik yaptırımları kademeli olarak kaldırmayı taahhüt ettiği ifade edildi.

Ayrıca ABD Hazine Bakanlığı'nın, mutabakatın imzalanmasının ardından İran petrolü, petrokimya ürünleri ile bunlara bağlı bankacılık, sigorta ve taşımacılık faaliyetleri için gerekli muafiyetleri sağlayacağı kaydedildi.

Metinde, İran'a ait dondurulmuş veya erişimi kısıtlanmış fonların da müzakerelerde ilerleme sağlanması halinde serbest bırakılacağı ve İran Merkez Bankası'nın belirleyeceği yararlanıcılara aktarılabileceği öne sürüldü.

Nükleer programda mevcut durum korunacak

Taslakta İran'ın hiçbir zaman nükleer silah üretmeyeceği yönündeki taahhüdünü yinelediği belirtildi.

Tarafların, zenginleştirilmiş uranyumun geleceği ve İran'ın nükleer ihtiyaçları dahil olmak üzere tüm nükleer konuların nihai anlaşma kapsamında çözüme kavuşturulmasını kabul ettiği ifade edildi.

Nihai anlaşmaya kadar geçen süreçte İran'ın nükleer programında yeni adımlar atmaması, ABD'nin ise yeni yaptırımlar uygulamaması ve bölgedeki askeri varlığını artırmaması öngörülüyor.

Uygulama mekanizması kurulacak

Taslak metne göre, tarafların yükümlülüklerini yerine getirip getirmediğini denetlemek amacıyla ortak bir uygulama mekanizması kurulacak.

Mutabakatın imzalanmasının ve bazı maddelerin uygulanmasına ilişkin güvencelerin sağlanmasının ardından nihai anlaşma müzakerelerinin başlayacağı belirtilirken, nihai anlaşmanın Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin bağlayıcı kararıyla onaylanmasının hedeflendiği kaydedildi.

Ancak söz konusu maddelerin tamamı şu aşamada yalnızca medya kaynaklarına dayanan iddialardan ibaret. Washington ve Tahran yönetimleri tarafından anlaşmanın içeriğine ilişkin resmi bir doğrulama yapılmış değil.