ABD ve İran iki haftalık şartlı ateşkes üzerinde anlaştı

ABD ile İran, Başkan Donald Trump’ın Tahran’a teslim olması için verdiği sürenin dolmasına yaklaşık bir saat kala, salı gecesi geç saatlerde iki haftalık ateşkes konusunda anlaşmaya vardı.

Trump, İran’ın anlaşmaya varmaması halinde “tüm bir medeniyetin yok olacağı” yönündeki önceki sert uyarılarından geri adım attı. ABD lideri, büyük ölçüde sivil kullanımda olan ve hedef alınmaları savaş suçu sayılabilecek köprüler ve enerji altyapısına yönelik saldırıları şimdilik erteledi.

Trump, kendisine ait Truth Social platformunda yaptığı paylaşımda, “İran İslam Cumhuriyeti’nin Hürmüz Boğazı’nı TAM, DERHAL ve GÜVENLİ şekilde açmayı kabul etmesi koşuluyla, İran’a yönelik bombardıman ve saldırıları iki hafta süreyle askıya almayı kabul ediyorum” dedi.

İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi, ateşkesi kabul ettiğini ve ABD ile görüşmelere cuma günü İslamabad’da başlanacağını açıkladı.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ise Hürmüz Boğazı’ndan geçişlere İran ordusunun denetimi altında izin verileceğini söyledi. Ancak bunun, Tahran’ın boğaz üzerindeki kontrolünü tamamen gevşetip gevşetmeyeceği henüz netlik kazanmadı.

Taraflar ateşkesin ne zaman yürürlüğe gireceğini açıklamazken, çarşamba sabahının erken saatlerinde İsrail, İran ve Körfez bölgesinde saldırıların sürdüğü bildirildi.

İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu'nun ofisi ateşkesi kabul ettiklerini ancak bunun 'Lübnan'ı kapsamadığını' söyledi. Görüşmelere aracılık eden Pakistan Başbakanı'na göre ateşkes, İsrail ve Hizbullah'ın Lübnan'daki çatışmaları durdurmasını öngörüyor.

İran, 10 maddelik ateşkes planının Farsça yayınlanan versiyonunda nükleer programı için "zenginleştirmenin kabulü" ifadesine yer verirken, İranlı diplomatların gazetecilerle paylaştığı İngilizce versiyonlarda bu ifade belirsizliğini koruyor.

Trump başlangıçta İran'ın savaşı sona erdirmek için "uygulanabilir" 10 maddelik bir plan önerdiğini söylemiş, ancak daha sonra ayrıntıya girmeden bunu sahte olarak nitelendirmişti. Trump, İran'ın nükleer programını tamamen sona erdirmenin savaşın kilit noktası olduğunu söyledi.

İran ve Umman Hürmüz Boğazı'nda nakliye ücretlerini tahsil edecek

Müzakerelere doğrudan katılan ve isminin açıklanmasını istemeyen bölgesel bir yetkiliye göre plan, boğazdan geçen gemilerden hem İran’ın hem de Umman’ın ücret almasını öngörüyor. Yetkili, İran’ın elde edeceği geliri yeniden inşa faaliyetlerinde kullanmayı planladığını söyledi.

İran’ın ateşkesin kalıcı hale gelmesi için öne sürdüğü talepler arasında, ABD muharip güçlerinin bölgeden çekilmesi, yaptırımların kaldırılması ve dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması da yer alıyor.

Ateşkes açıklamasının ardından petrol fiyatları yüzde 17’den fazla düştü. Savaş nedeniyle ABD’de akaryakıt fiyatlarının hızla yükselmesi, Başkan Donald Trump üzerindeki siyasi baskıyı artırmıştı.

Asya piyasalarında çarşamba sabahı erken işlemlerde hisse senetleri de yükseldi. ABD ve İsrail, İran’ın askeri kapasitesi, lider kadrosu ve nükleer programını hedef alan saldırılar düzenlerken, İran da İsrail ve Körfez’deki Arap komşularına yönelik saldırılarla karşılık verdi. Bu durum bölgede kaosa ve ciddi ekonomik ile siyasi sarsıntılara yol açtı.

Trump’ın verdiği sürenin dolmasından önce düzenlenen hava saldırılarında iki köprü ve bir tren istasyonu vuruldu. ABD ayrıca, İran petrol üretimi açısından kritik bir merkez olan Hark Adası’ndaki askeri altyapıyı hedef aldı.

Ateşkes ilan edilmesine rağmen, çarşamba sabahının erken saatlerinde Birleşik Arap Emirlikleri, İsrail, Suudi Arabistan, Bahreyn ve Kuveyt’te füze uyarıları devam etti. Yetkililer, Abu Dabi’deki bir gaz işleme tesisinin İran’dan gelen saldırılar sonucu alev aldığını bildirdi.

İsrailli bir askeri yetkili, askeri kurallar gereği isminin açıklanmaması şartıyla yaptığı değerlendirmede, İsrail’in İran’a yönelik saldırılarını sürdürdüğünü söyledi. İran da İsrail’e yönelik saldırılarını devam ettirdi.

ABD’li bir yetkili ise, hassas askeri operasyonlar hakkında bilgi verdiği için isminin gizli kalması koşuluyla yaptığı açıklamada, ABD ordusunun İran’a yönelik tüm saldırı operasyonlarını durdurduğunu ancak savunma amaçlı faaliyetlerin sürdüğünü belirtti.