'Bizi öldürüyorlar': İran’ın Kürt bölgelerinde protestoculara sert müdahale

İran’ın batısındaki Kürt bölgelerinde(Rojhılat) ekonomik koşullara karşı başlayan protestolar sürerken, güvenlik güçlerinin göstericilere yönelik sert müdahalesi tepkileri artırıyor. Tanıklar ve insan hakları örgütlerine göre, yetkililer protestoları dağıtmak için biber gazı, saçma mermiler ve gerçek mermi kullandı.

Çarşamba günü Kirmanşah başta olmak üzere İran Kürdistanı’ndaki birçok kentte göstericiler sokaklara çıktı. Esnafın kepenk kapattığı kentlerde protestocular yolsuzluk karşıtı sloganlar attı. Ancak güvenlik güçlerinin müdahalesi kısa sürede şiddetlendi.

Kirmanşah’ın Musaddık Mahallesi’nde bulunan 35 yaşındaki bir kadın protestocu, silah sesleri arasında yaptığı Guardian’a yaptığı açıklamada yaşananları şu sözlerle anlattı:

“Bizi öldürüyorlar, hiç merhamet göstermiyorlar. Kirmanşah’ta hepimiz sokaktayız ve büyük baskı altındayız. Öğle saatlerinde meydanda bir kadını o kadar fena dövdüler ki ayağa kalkamadı. İran halkına sesleniyorum, hep birlikte ayağa kalkalım.”

Protestolar, İran riyalinin hızla değer kaybetmesiyle tetiklenen gösterilerin 11’inci gününde ülke geneline yayılmaya devam ediyor. Gösteriler henüz 2022’de Jina Mahsa Emini’nin gözaltında hayatını kaybetmesinin ardından patlak veren kitlesel protestoların boyutuna ulaşmasa da giderek büyüyor.

Başlangıçta ekonomik taleplerle ve tüccarların öncülüğünde başlayan protestolar, güvenlik güçlerinin sert müdahalesiyle birlikte hükümete yönelik daha geniş çaplı siyasi ve toplumsal taleplere dönüştü. Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde Kirmanşah Üniversitesi öğrencilerinin, eski Şah’ın sürgündeki oğlu Rıza Pehlevi lehine sloganlar attığı görülürken, başka videolarda protestocuların biber gazına rağmen dağılmadığı dikkat çekti.

Yedi İranlı Kürt muhalefet partisi, perşembe günü genel grev çağrısı yaptı. Rıza Pehlevi de ülke genelinde birleşik protestolar yapılması çağrısında bulundu. İran Kürdistan Demokrat Partisi Dış İlişkiler Sorumlusu Hiwa Bahrami, grevin önemine dikkat çekerek, “Bu, Kürdistan’daki direnişin güçlü olduğunu ve halkın mücadeleye hazır olduğunu tüm ülkeye gösterecek barışçıl bir adımdır. Umuyoruz ki insanlar saldırıya uğramaz,” dedi.

Kirmanşah’tan iki ayrı protestocu, güvenlik güçlerinin kalabalıklara ateş açtığını söyledi. Bu iddialar, Norveç merkezli Hengaw İnsan Hakları Örgütü tarafından da doğrulandı. Hengaw, çarşamba günü protestoculara karşı Kalaşnikof tüfeklerinin kullanıldığını belgelediğini açıkladı.

ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı’na (HRANA) göre, protestolar sırasında şu ana kadar aralarında dört çocuk ve iki güvenlik görevlisinin de bulunduğu en az 36 kişi hayatını kaybetti. 2 bin 100’den fazla kişinin gözaltına alındığı, özellikle Kürt protestoculara yönelik tutuklamaların arttığı bildirildi.

İran yönetimi protestolara karşı hem sertlik hem de sınırlı taviz içeren bir politika izliyor. Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, İlâm kentinde güvenlik güçlerinin bir hastaneye baskın düzenlediğini gösteren görüntüler hakkında soruşturma başlatılması talimatı verdi. Hükümet ayrıca temel gıda ve ilaç fiyatlarındaki artışı hafifletmek amacıyla hane reislerine verilen devlet desteğini iki katına çıkardığını duyurdu. Ancak aylık yaklaşık 5 sterlin düzeyindeki bu artış, kamuoyunda yetersiz bulundu.

Öte yandan İran Genelkurmay Başkanı Tümgeneral Emir Hatemi, uluslararası aktörlerin protestoculara destek vermesi halinde ordunun “önleyici adımlar” atmaktan çekinmeyeceği uyarısında bulundu. ABD Başkanı Donald Trump’ın, protestocuların öldürülmesi halinde müdahale edileceği yönündeki açıklamaları Tahran’da endişe yaratmış durumda.

Ekonomik kriz ise derinleşiyor. Hükümetin bazı ürünler için uygulanan ayrıcalıklı döviz kuru sistemini kaldıracağını açıklamasının ardından, temel tüketim mallarının fiyatlarının daha da artacağı uyarıları yapılıyor. Son üç yılda İran riyali değerinin üçte ikisini kaybederken, gıda fiyatları son bir yılda ortalama yüzde 72 arttı.

Tüm baskılara rağmen protestocular geri adım atmaya niyetli görünmüyor. Kimliğini gizleyen Kirmanşahlı bir protestocu, “Herkese ateş ediyorlar ama biz ülkenin geri kalanıyla birlikteyiz. 2022’de yanımızda olanlar bugün de olacak. Yarın tüm Kürt halkı sokakta olacak,” diyerek kararlılık mesajı verdi.