Irak: Başbakan adayı tartışmalı geçmişle hükümeti kurmaya hazırlanıyor

Zeydi’nin adaylığı ülkenin üst düzeyi tarafından memnuniyetle karşılansa da Bağdat'ın ABD dolarının yasa dışı kullanımına yönelik geniş çaplı baskıları kapsamında dolar işlemi yapması kısıtlanan bir bankayla olan geçmiş bağları nedeniyle mercek altına alındı.

Zeydi yaptığı açıklamada, "anayasal sürecin belirlenen zaman dilimi içerisinde tamamlanmasını sağladığı" için Irak Cumhurbaşkanı Nizar Amedi'ye "şükran ve takdirlerini" sundu.

Ayrıca, "vatandaşların taleplerini karşılayan, güvenliği ve istikrarı güçlendiren ve kapsamlı kalkınmayı sağlayan bir hükümet kurmak için tüm siyasi partilerle birlikte çalışma taahhüdünü" yineledi.

Irak'ta kasım ayı başında yasama seçimleri yapılmış, aralık ayı sonunda ise parlamento kendi başkanını ve iki yardımcısını seçmişti.

11 Nisan'da parlamento, Kürdistan Yurtseverler Birliği (YNK) adayı Amedi'yi Cumhurbaşkanı olarak seçti. Anayasaya göre, Cumhurbaşkanı yemin ettikten sonra en fazla 15 gün içinde en büyük parlamento bloğu olan Koordinasyon Çerçevesi'nin adayını hükümeti kurmakla görevlendirmek zorunda.

Zeydi'nin adaylığı, Şii Koordinasyon Çerçevesi bünyesindeki 12 Şii parti arasında derin iç bölünmelerin yaşandığı haftalarca süren müzakerelerin ardından, anayasal sürenin dolmasına sadece bir gün kala kesinleşti.

Kim ne dedi?

Cumhurbaşkanı Amedi, X platformunda yaptığı paylaşımda, "Anayasal sorumluluklarımız doğrultusunda, en büyük parlamento bloğunun adayı Ali el-Zeydi'yi yeni hükümeti kurmakla görevlendirdik" dedi. Amedi, bu adımla "gecikmeye tahammülü olmayan anayasal sürecin üçüncü aşamasını tamamladıklarını" sözlerine ekledi.

Irak Cumhurbaşkanı, tüm siyasi güçleri Zeydi'ye destek olmaya çağırarak, kendisine "tüm Iraklıları temsil eden ve özlemlerini karşılayan güçlü bir ulusal hükümet kurma yolunda başarılar" diledi.

Benzer şekilde, Irak Meclis Başkanı Heybet el-Halbusi de Zeydi'nin başbakan adayı olarak atanmasını memnuniyetle karşılayarak, "devlet kurumlarının işleyişini güçlendirecek bu ulusal sorumluluğu yerine getirme konusunda başarılar" diledi.

Halbusi ayrıca, "anayasal takvime bağlılıklarından dolayı Koordinasyon Çerçevesi liderlerine takdirlerini" sunarak, "gelecek dönemi yönetebilecek ve vatandaşların ihtiyaçlarına cevap verebilecek bir hükümet kurma çabalarına desteğini" yineledi.

Bu arada, görevi devreden Irak Başbakanı Muhammed Şiya Sudani de Ali el-Zeydi'yi tebrik etti.

Sudani, "Halkımızın önceki seçimlere geniş katılımı sonucunda oluşan ulusal mutabakatla elde edilen tüm seçenekleri destekleme taahhüdümüzü önemsiyoruz" diyerek, görev süresi boyunca hükümetin kurulması için Zeydi ile iş birliği yapacağını belirtti.

Öte yandan, Koordinasyon Çerçevesi'nden yapılan açıklamada, hem Sudani’nin hem de Kanun Devleti Koalisyonu lideri ve eski Başbakan Nuri el-Maliki’nin (2006-2014) başbakanlık adaylıklarından çekilmeleri "tarihi ve sorumlu duruşlar" olarak nitelendirildi. Açıklamada, bu adımın "siyasi tıkanıklığın aşılmasına yardımcı olduğu ve mevcut aşamanın zorluklarına uygun bir adayın seçilmesine imkan tanıdığı" ifade edildi.

Endişeler de var

Zeydi'nin adaylığının duyurulmasından kısa bir süre sonra Iraklı analistler, adayın el-Cenub İslam Bankası (al-Janoob Islamic Bank) ile olan bağlantılarına dikkat çekmeye başladı.

Söz konusu banka, Şubat 2024'te dolandırıcılık, kara para aklama ve doların diğer yasa dışı kullanımlarını engelleme çabaları kapsamında Irak Merkez Bankası (CBI) tarafından ABD doları işlemi yapmaktan men edilmişti. Bankanın diğer para birimlerinde faaliyet göstermesine ise izin verilmişti.

Merkez Bankası'nın bu kararı, üst düzey bir ABD Hazine Bakanlığı yetkilisi olan Brian Nelson'ın Bağdat ziyareti sonrasında gelmişti. Reuters'ın haberine göre Nelson, Iraklı yetkililerle finansal sistemin "suçlu, yolsuz ve terörist aktörlerden nasıl korunacağını" görüşmüştü.

Hukuk lisansının yanı sıra Finans ve Bankacılık alanında yüksek lisans derecesine sahip olan Zeydi, daha önce el-Cenub İslam Bankası’nın yönetim kurulu başkanlığı görevini yürütmüştü. Ancak, Zeydi’nin bankayla hala bir bağı olup olmadığı veya bu görevden tam olarak ne zaman ayrıldığı belirsizliğini koruyor.(Rudaw)