Maliki, Trump’ın muhalefetine rağmen yeniden başbakan olabilir mi?

Irak’ta siyasi tıkanıklık sürerken eski başbakan Nuri el-Maliki’nin yeniden iktidara dönme girişimi hem ülke içinde hem de uluslararası arenada tartışma yaratıyor. Şii partilerden oluşan Koordinasyon Çerçevesi tarafından başbakan adayı gösterilen Maliki, Kürt partiler arasındaki cumhurbaşkanlığı anlaşmazlığı nedeniyle henüz parlamentoda oylamaya sunulamadı.

Irak Anayasası’na göre hükümet kurma sürecinin başlayabilmesi için önce cumhurbaşkanının seçilmesi gerekiyor. Parlamentoda yaklaşık 170 sandalyeye sahip olan Koordinasyon Çerçevesi, en büyük blok olarak hükümeti kurma hakkını elinde bulunduruyor.

ABD ile ilişkiler sınavı

Maliki’nin önündeki en büyük engellerden biri ise Washington’ın açık muhalefeti. ABD Başkanı Donald Trump, geçen ay yaptığı açıklamada Maliki’yi “çok kötü bir tercih” olarak nitelendirmiş ve yeniden başbakan olması halinde Irak’a desteğin kesilebileceği uyarısında bulunmuştu.

Maliki ise bu açıklamaları reddederken ABD ile güçlü ilişkilerden yana olduğunu vurguladı. Görevde olduğu dönemde imzalanan 2008 Stratejik Çerçeve Anlaşması’na atıfta bulunan Maliki, Irak’ın Washington ile ekonomik ortaklıkları sürdürmeye hazır olduğunu söyledi. Aynı zamanda dış politikada “denge” vurgusu yaparak İran’a yakın olduğu yönündeki eleştirilere dolaylı yanıt verdi.

Milisler konusu kilit başlık

Maliki’nin ABD nezdinde destek arayışında milis gruplar meselesi kritik önem taşıyor. Washington, İran destekli silahlı grupların hükümete dahil olmasına karşı çıkarken bu yapıların silahsızlandırılmasını talep ediyor.

Maliki ise milisleri “bizim evlatlarımız ve dostlarımız” olarak tanımlamakla birlikte silah meselesinin çözülmesi gerektiğini kabul ettiğini söyledi. Sorunun güç kullanmadan çözülebileceğini savundu.

2003 sonrası Irak’ta ortaya çıkan çok sayıda milis grup daha sonra Haşdi Şabi çatısı altında birleşmişti. Bu yapı, 2014’te IŞİD’e karşı mücadelede önemli rol oynarken aynı zamanda İran’ın Irak’taki nüfuzunun araçlarından biri olarak görülüyor.

Washington’da soğuk hava

Uzmanlara göre Maliki’nin ABD yönetimini ikna etmesi zor görünüyor. Washington’ın geçmiş deneyimleri nedeniyle üçüncü dönemine sıcak bakmadığı belirtiliyor.

Maliki, 2006–2014 yılları arasında başbakanlık yapmış ve özellikle Sünni kesimi dışladığı suçlamalarıyla eleştirilmişti. 2014’te IŞİD’in geniş alanları ele geçirmesinin ardından yoğun baskı sonucu görevden ayrılmıştı.

Irak için ikilem

Analistlere göre Irak yönetimi zor bir dengeyle karşı karşıya. Maliki’nin ABD karşı çıkmasına rağmen başbakan olması Washington ile ilişkileri zedeleyebilir. Buna karşılık ABD baskısıyla adaylıktan çekilmesi ise Irak’ın egemenliği tartışmalarını tetikleyebilir.

Bu nedenle siyasi sürecin uzaması ve tarafların zaman kazanması olası görülüyor. Nitekim 2022’de mevcut Başbakan Muhammed Şiya es-Sudani’nin hükümeti de yaklaşık bir yıl süren müzakerelerin ardından kurulmuştu.

Olası alternatifler

Maliki dışında Sudani’nin yeniden aday olması veya istihbarat şefi Hamid el-Şatri gibi uzlaşı adaylarının gündeme gelebileceği konuşuluyor. ABD’nin ayrıca Maliki’nin göreve gelmesi halinde Irak’ın petrol gelirlerine erişimini kısıtlama ihtimali de tartışmalar arasında yer alıyor.

Irak, günlük yaklaşık 4,5 milyon varil petrol üretimiyle küresel enerji piyasasında önemli bir aktör konumunda bulunuyor. Bu nedenle Bağdat ile Washington arasındaki siyasi gerilimin ekonomik sonuçları da yakından izleniyor.