Rojava’daki özerk yapının çöküşü ABD’nin Ortadoğu stratejisini nasıl etkiler?

ABD’nin Suriye’nin kuzeydoğusundaki (Rojava) Kürt özerk yönetimine verdiği desteği geri çekmesi, Washington açısından stratejik sonuçlar doğurabilecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Analizlere göre Kürtlerin öncülüğündeki yapı, yıllardır hem IŞİD’e karşı mücadelenin hem de bölgesel istikrarın temel unsurlarından biriydi.

“Rojava” olarak bilinen ve birçok Kürt tarafından kuzey ve doğu Suriye’deki tarihsel yurtları için kullanılan bölge, 2011’de iç savaşın başlamasının ardından yerel bir yönetim modeli oluşturdu. Bu yapı, özellikle 2013’te IŞİD’in yükselişi sırasında hayati önem kazandı.

IŞİD’e karşı savaşın omurgası

Kürt güçleri, daha sonra Demokratik Suriye Güçleri (DSG) çatısı altında birleşerek ABD öncülüğündeki koalisyonun sahadaki en güvenilir ortağı haline geldi. 2019’da IŞİD’in toprak hakimiyetinin sona erdirilmesinde DSG belirleyici rol oynadı. Bu süreçte yaklaşık 11 bin DSG mensubunun hayatını kaybettiği, 20 binden fazlasının yaralandığı belirtiliyor.

Kadın savaşçılardan oluşan Kadın Koruma Birlikleri (YPJ) birliklerinin cephedeki rolü ise uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırdı ve Kürt hareketinin sembollerinden biri haline geldi.

Türkiye faktörü ve güvenlik baskısı

Ancak Rojava yalnızca IŞİD tehdidiyle karşı karşıya değildi. Türkiye, sınırı boyunca oluşan Kürt özerk yapısını ulusal güvenlik riski olarak gördü ve DSG’nin PKK ile bağlantılı olduğunu savundu. Bu gerekçeyle Ankara, 2016–2019 arasında bölgeye yönelik birden fazla askeri operasyon düzenledi.

Birleşmiş Milletler verilerine göre yalnızca 2019’daki operasyonlar yüzbinlerce kişinin yerinden edilmesine yol açtı. İnsan hakları kuruluşları, Türkiye destekli güçlerin kontrolündeki bölgelerde kaçırma, keyfi gözaltı ve işkence gibi ihlaller yaşandığını raporladı.

ABD’nin koruyucu rolü

Washington, resmi olarak Kürt özerkliğini tanımasa da, IŞİD’e karşı mücadelede DSG’ye verdiği destek sayesinde fiili bir güvenlik kalkanı oluşturdu. Bu ortaklık kapsamında DSG:

• Sınır geçiş noktalarını
• Petrol ve gaz sahalarını
• IŞİD mensuplarının tutulduğu hapishane ve kampları kontrol etti.

Analizlere göre bu sistemin ani çöküşü, doğu Suriye’de güvenlik boşluğu yaratma ve IŞİD’in yeniden canlanması riskini beraberinde getiriyor.

Şam yönetiminin yükselişi ve yeni denge

Aralık 2024’te Heyet Tahrir el-Şam öncülüğündeki güçlerin Şam’ı ele geçirmesi ve lideri Ahmed el-Şara’nın geçiş dönemi cumhurbaşkanı olması, dengeleri kökten değiştirdi. Batı ülkeleri yeni yönetimle hızlı şekilde ilişki kurarken, Kürtler için belirsizlik arttı.

Mart 2025’te Şam ile DSG arasında kuzeydoğunun Suriye devletine entegrasyonunu öngören bir çerçeve anlaşması imzalandı. Ancak taraflar arasındaki güvensizlik nedeniyle süreç ilerlemedi ve Ocak 2026’da çatışmalar yeniden başladı. Suriye ordusunun ilerleyişi sonucunda Rakka ve Deyrezzor gibi stratejik bölgeler Şam’ın kontrolüne geçti.

Rojava’nın fiilen sona ermesi

30 Ocak 2026’da varılan ateşkes anlaşması, Kürt güçlerinin bireysel olarak devlet kurumlarına entegre edilmesini ve Kürt sivil yapılarının merkezi yönetime bağlanmasını öngördü. Bu durum birçok gözlemci tarafından Rojava’nın özerk bir yapı olarak sona ermesi şeklinde yorumlandı.

ABD için stratejik risk

Uzmanlara göre bağımsız Kürt askeri yapısının dağıtılması, ABD’nin IŞİD’e karşı en etkili yerel ortağını kaybetmesi anlamına gelebilir. Ayrıca Washington’un müttefiklerini “kullandıktan sonra terk ettiği” algısının güçlenmesi, gelecekte bölgedeki ortaklıkları zorlaştırabilir.

Analizler, ABD’nin kısa vadede Suriye’de siyasi çözüm arayışını desteklese bile, Kürt güvenlik mimarisinin zayıflamasının uzun vadede yeni krizlerin zeminini hazırlayabileceği uyarısında bulunuyor.