Tahran’da gölge yönetim iddiası: Kararları kim veriyor?

İran’da 28 Şubat’ta Ali Hamaney’in öldürülmesinin ardından, 8 Mart’ta yerine oğlu Mücteba Hamaney getirildi. Ancak savaşın başlamasından bu yana Mücteba Hamaney kamuoyuna hiç çıkmadı; ne bir konuşma yaptı ne de doğrudan bir mesaj yayımladı. İlk açıklaması dahi bir televizyon spikeri tarafından okundu.

Resmi kaynaklar Hamaney’in görevde olduğunu ve süreci yönettiğini öne sürse de, başta Donald Trump olmak üzere bazı isimler onun yaralı olabileceğini, hatta komada bulunduğunu iddia ediyor. Bu durum, İran’da gerçek karar vericinin kim olduğu sorusunu gündeme taşıdı.

Görünmeyen güç: Devrim Muhafızları

Uzmanlara göre İran şu anda klasik bir liderlik geçişi yaşamıyor. Savaş koşulları ve komuta krizinin ortasında, resmi unvanlardan ziyade sahada iletişim kurabilen ve güvenlik ağlarını kontrol eden aktörler öne çıkıyor.

Bu çerçevede en güçlü aday, İran Devrim Muhafızları olarak görülüyor. 1979’dan bu yana rejimin temel dayanaklarından biri olan yapı, özellikle son yıllarda askeri ve siyasi karar alma süreçlerinde belirleyici konuma geldi.

Sivil figürler vitrin mi?

Cumhurbaşkanı Mesud Peseşkiyan ve yargı erki başkanı Gula  Mohseni Ejei gibi isimler kamuoyunda görünmeye devam etse de, bu durum onların gerçek karar alıcı olduğu anlamına gelmiyor.

Aksine, uzmanlara göre savaş döneminde kamuoyuna açık olan bu figürler daha çok sistemin sürekliliğini göstermek için ön planda tutuluyor. Kritik askeri ve güvenlik kararlarının ise daha gizli yapıların kontrolünde olduğu değerlendiriliyor.

Güç dengesi güvenlik aygıtına kayıyor

İddialara göre karar alma sürecinde öne çıkan isimler arasında Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, Devrim Muhafızları komutanı Ahmad Vahidi ve örgütün istihbarat ve güvenlik birimlerinden üst düzey yetkililer bulunuyor.

Bu tablo, İran’da yönetim yapısının giderek dinî liderlikten güvenlik bürokrasisine kaydığı yönündeki değerlendirmeleri güçlendiriyor. Mücteba Hamaney’in göreve getirilmesi, bazı uzmanlara göre, fiili gücün perde arkasında kalmasını sağlayan sembolik bir adım olabilir.

İran’daki mevcut durum, ülkenin yönetiminde resmi makamlar ile fiili güç arasında bir ayrışma yaşandığına işaret ediyor. Mücteba Hamaney’in sağlık durumu ve görünmezliği, Devrim Muhafızları’nın savaş döneminde daha doğrudan bir rol üstlendiği yönündeki görüşleri artırıyor. Bu da İran’da karar alma mekanizmasının giderek daha kapalı ve askeri ağırlıklı bir yapıya evrildiğini gösteriyor.