ABD-İran Mutabakatı kırılgan: Anlaşmayı çökertebilecek 5 kritik risk

ABD Başkanı Donald Trump ile İran arasında Fransa’daki Versay Sarayı’nda imzalanan mutabakat zaptı, Orta Doğu’da gerilimin düşürülmesi ve ekonomik istikrarın sağlanması adına önemli bir adım olarak değerlendirilse de anlaşmanın geleceğine ilişkin soru işaretleri sürüyor.

İngiliz basınından The Independent tarafından yayımlanan analizde, söz konusu mutabakatın başarısızlıkla sonuçlanmasına neden olabilecek beş temel risk öne çıkarıldı. Raporda, özellikle İsviçre’de yapılması planlanan teknik görüşmelerin son anda iptal edilmesi ve Lübnan’da yeniden yükselen gerilimin anlaşmanın kırılgan yapısını ortaya koyduğu belirtildi.

Geçici mutabakat kalıcı barış sağlamıyor

Analize göre imzalanan metin kalıcı bir barış anlaşması niteliği taşımıyor. Taraflara yalnızca 60 günlük ve gerektiğinde uzatılabilecek bir müzakere süreci tanıyor. Ayrıca Trump ile İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın siyasi yetki alanları arasındaki farklılıkların, ilerleyen süreçte yeni krizlere yol açabileceği değerlendiriliyor.

Stratejik hedeflerle sahadaki gerçekler çatışıyor

Raporda, ABD ve İsrail’in bölgesel hedefleri ile sahadaki mevcut koşullar arasında ciddi bir uyumsuzluk bulunduğu vurgulandı. Bu nedenle mutabakatın nihai bir çözüm olarak görülmesinin zor olduğu ifade edildi.

İsrail faktörü belirsizliğini koruyor

Metinde Lübnan dahil tüm cephelerde çatışmaların durdurulmasına yönelik ifadeler yer alsa da İsrail’in anlaşmadaki rolüne açık şekilde değinilmemesi dikkat çekiyor. Analizde, İsrail’in ateşkese ne ölçüde bağlı kalacağı ve Washington’un olası askeri operasyonları engelleyip engelleyemeyeceğinin net olmadığı kaydedildi.

Nükleer program ve Hürmüz Boğazı endişesi

İran’ın anlaşma kapsamında diplomatik açıdan önemli kazanımlar elde ettiği belirtilirken, Tahran yönetiminin nükleer programına ilişkin uzun vadeli tutumunun belirsizliğini koruduğu aktarıldı. Ayrıca İran’ın gelecekte Hürmüz Boğazıüzerinden uluslararası enerji ticaretine yönelik baskı unsurlarını yeniden devreye sokup sokmayacağı da önemli risklerden biri olarak gösterildi.

Washington’daki muhalefet anlaşmayı zorlayabilir

ABD’de İran’a yönelik sert tutumun devam ettiği belirtilen analizde, Trump’ın kendi siyasi çevresinden de eleştiriler aldığına dikkat çekildi. Eski ABD Başkan Yardımcısı Mike Pence’in anlaşmayı “teslimiyet” olarak nitelendirmesi, Washington’daki muhalefetin boyutunu gözler önüne serdi.

Kasım ayında yapılacak ABD seçimleri yaklaşırken Trump, bir yandan İran karşıtı çevrelerin ve İsrail yanlısı grupların eleştirileriyle karşı karşıya kalırken, diğer yandan savaşın sona ermesini olumlu bulan seçmenlerin de “Anlaşma mümkünse savaş neden yaşandı?” sorusunu gündeme getirdiği belirtiliyor.

Uzmanlar, mutabakatın bölgesel tansiyonu düşürme potansiyeli taşımasına rağmen siyasi, askeri ve diplomatik belirsizlikler nedeniyle önümüzdeki dönemde ciddi sınamalarla karşılaşabileceği görüşünde birleşiyor.