Irak’ın yağmalanan gayrimenkulleri: ''Yüzyılın Soygunu''nun acı hikâyesi

Irak'ta devlet mülklerinin usulsüz şekilde el değiştirdiğine ilişkin tartışmalar yeniden gündeme geldi. Milletvekilleri, araştırmacılar ve ekonomi uzmanları, 2003 yılında Saddam Hüseyin rejiminin devrilmesinin ardından devletin sahip olduğu çok sayıda arazi, bina ve taşınmazın siyasi nüfuz, sahtecilik ve yasa dışı yöntemlerle ele geçirildiğini ileri sürüyor.

Gözlemcilere göre, söz konusu süreç modern Irak tarihinin en büyük kamu malı kaybına yol açtı. İddialar, yalnızca ülke içindeki mülklerle sınırlı kalmıyor; Irak'ın onlarca ülkede bulunan diplomatik, ticari ve tarımsal varlıklarının da bu süreçten etkilendiği belirtiliyor.

“20 trilyon dinarlık dosya sundum”

Eski milletvekili Emir el-Mamuri, hükümete sunduğu bir dosyada yaklaşık 20 trilyon Irak dinarı (15,2 milyar dolar) değerindeki devlet mülklerinin durumunu belgelediğini söyledi.

Mamuri, dönemin Başbakanı Muhammed Şiya Sudani’ye sunduğu dosyanın incelendiğini ve mülk bilgilerinin doğrulandığını belirterek, "Ancak sonrasında beklediğimiz iş birliğini göremedik. Bazı dosyaların hassas olduğu söylenerek süreç ilerletilmedi" dedi.

Mamuri, devlet mülklerinin geri alınmasına yönelik girişimlerin çeşitli çevreler tarafından engellendiğini öne sürdü.

“179 bin devlet mülkü ele geçirildi”

Araştırmacı Saad el-Usi ise sorunun boyutunun çok daha büyük olduğunu savunuyor.

El-Usi’ye göre, Irak genelinde yaklaşık 179 bin devlet taşınmazı farklı yöntemlerle ele geçirildi. Bu mülklerin siyasi partiler, silahlı gruplar ve organize ağlar tarafından kontrol edildiğini iddia eden araştırmacı, hükümete bağımsız bir inceleme komisyonu kurulması çağrısında bulundu.

El-Usi ayrıca, devlet mülklerinin tespit edilmesine yardımcı olacak vatandaşlara ödül verilmesini önerdi.

Yurt dışındaki mülkler de tartışma konusu

Dosyada yalnızca Irak içindeki taşınmazlar değil, yurt dışındaki devlet varlıkları da yer alıyor.

Milletvekilleri ve uzmanlar, Irak’ın 50’den fazla ülkede büyükelçilik binaları, ticari mülkler, çiftlikler ve çeşitli gayrimenkullere sahip olduğunu belirtiyor. Bu varlıkların bir kısmının yıllar içinde kaybolduğu, el değiştirdiği veya hukuki durumlarının belirsiz hale geldiği öne sürülüyor.

İddialar arasında Vietnam ve Sri Lanka’daki tarım arazileri, Avrupa’daki çeşitli binalar ve eski rejim döneminden kalan taşınmazlar da bulunuyor.

Uzmanlar kapsamlı envanter istiyor

Ekonomi araştırmacısı Mazin el-Ubeydi, devletin sahip olduğu mülklerin tam sayısının dahi bilinmediğini söyledi.

Ubeydi, devlet taşınmazlarıyla ilgili sağlıklı bir veri tabanının bulunmadığını belirterek, "Öncelikle ülke içindeki ve dışındaki tüm mülklerin kapsamlı envanteri çıkarılmalı. Ardından hukuki süreçler başlatılabilir" dedi.

Uzman, tüm bakanlıkların, denetim kurumlarının ve güvenlik birimlerinin temsil edildiği üst düzey bir komisyon kurulmasını önerdi.

“Devletin itibarıyla ilgili bir mesele”

Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) milletvekili Heysem el-Miyahi de birçok ülkede eski rejimlere ait yapıların korunduğunu, müze veya kamu alanı olarak kullanıldığını hatırlattı.

Miyahi, Irak'ta ise çok sayıda devlet mülkünün siyasi ve askeri nüfuz kullanılarak ele geçirildiğini belirterek, kamu mallarının korunmasının devlet otoritesi ve hukuk düzeni açısından büyük önem taşıdığını söyledi.

Yolsuzlukla mücadele kurumlarından veriler

Irak Yolsuzlukla Mücadele Kurumu daha önce yaptığı açıklamada, Kürdistan Bölgesi hariç olmak üzere ülkedeki 31 bin 378 devlet mülkünün çeşitli şekillerde işgal edildiğini veya usulsüz kullanıldığını duyurmuştu.

Kurumun verilerine göre, 2014 yılında IŞİD saldırıları sonrası yaşanan göçler nedeniyle özellikle Musul ve Ninova vilayetlerindeki devlet taşınmazları büyük zarar gördü.

Uzmanlara göre, devlet mülkleri dosyası yalnızca bir yolsuzluk meselesi değil, aynı zamanda Irak’ın ekonomik kaynaklarının korunması ve kamu varlıklarının yeniden kazanılması açısından da stratejik önem taşıyor.