Hamaney devrimden bu yana en büyük sınavla karşı karşıya

İsrail ve ABD’nin İran’a yönelik geniş çaplı askeri harekâtı sürerken, 86 yaşındaki Hamaney’in liderliğindeki sistem ciddi bir baskı altında. ABD Başkanı Donald Trump ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, operasyonların hedefinin yalnızca askeri tesisler değil, aynı zamanda mevcut yönetim yapısı olduğunu duyurdu ve İran halkına “fırsatı değerlendirme” çağrısında bulundu.

36 yıllık liderlikte en kritik eşik

Hamaney, 1989’da Ruhullah Humeyni’nin ölümünün ardından “rehber” (dini lider) makamına seçildi. Göreve geldiğinden bu yana sistemin nihai karar mercii olarak iç ve dış politikada belirleyici rol oynadı.

Liderliği boyunca 1999 öğrenci protestoları, 2009’daki tartışmalı seçimler sonrası kitlesel gösteriler, 2019’daki ekonomik protestolar ve 2022–2023’te Jina Mahsa Emini’nin ölümü sonrası başlayan “Kadın, Yaşam, Özgürlük” hareketi gibi büyük toplumsal dalgaları sert güvenlik önlemleriyle bastırdı.

Haziran savaşı ve güvenlik zafiyeti

Geçtiğimiz haziran ayında İsrail ile yaşanan 12 günlük savaş, İran güvenlik mimarisinde ciddi açıkları ortaya çıkarmış, üst düzey güvenlik yetkilileri hava saldırılarında hayatını kaybetmişti. Hamaney o süreçte kamuoyundan uzak kalmış ancak savaşın ardından kontrolü yeniden tesis etmişti.

Son gelişmeler ise çok daha geniş bir askeri ve siyasi baskı anlamına geliyor.

“Demir yumruk” stratejisi

Uluslararası analizlere göre Hamaney yönetimi, tekrarlayan krizleri güvenlikçi yöntemlerle bastırarak iktidarı korumayı başardı. Ancak bu yaklaşımın toplumsal hoşnutsuzluğu gidermediği ve sistemin meşruiyetini aşındırdığı değerlendirmeleri yapılıyor.

Hamaney’in şu anda sıkı güvenlik önlemleri altında yaşadığı, kamuya açık programlarının nadiren önceden duyurulduğu ve canlı yayınlarının Haziran 2025’ten sonra azaldığı belirtiliyor.

Sağlık ve halef tartışmaları

İleri yaşı nedeniyle sağlık durumuna ilişkin spekülasyonlar uzun süredir gündemde. Ancak son kamuoyu konuşmalarında net ve kararlı bir ton kullandığı aktarılıyor. 1981’de uğradığı suikast girişimi sonucu sağ kolunu kullanamayan Hamaney, devrim öncesinde Şah döneminde defalarca tutuklanmış, devrim sonrası ise hızla yükselerek 1981’de cumhurbaşkanı olmuştu.

Olası bir rejim sarsıntısı halinde halefiyet tartışmaları da yeniden alevlenebilir. ABD’nin 2019’da yaptırım listesine aldığı oğlu Mucteba Hamaney’in adı zaman zaman kulislerde geçse de resmi bir süreç başlatılmış değil.

En kritik dönemeç

İsrail–ABD saldırılarının kapsamı ve İran’ın vereceği karşılığın boyutu henüz netleşmiş değil. Ancak Washington ve Tel Aviv’in doğrudan “rejim değişikliği” söylemi kullanması, Hamaney’in bugüne kadar karşılaştığı en ciddi meydan okumayla karşı karşıya olduğuna işaret ediyor.

İran içinde ekonomik sıkıntılar ve toplumsal huzursuzluk sürerken, dış askeri baskının artması sistemin dayanıklılığını test eden yeni bir aşamaya işaret ediyor.