Ahmet Lolani- MERI Forum 2026: İkinci Günün Stratejik Mesajları

Forumun ikinci günü Irak’ta koalisyon sonrası güvenlik mimarisi, Kürdistan Bölgesi’nin enerji arzı, para politikası, federalizm, Türkiye’deki Kürt meselesi ve Suriye Kürtlerinin statüsü üzerinde yoğunlaştı. MERI’nin resmî programında yedi ayrı oturum yer aldı. Bu genişlik, bölgenin güvenlik ve ekonomik kapasitesinin diplomatik manevra alanıyla yakından bağlantılı olduğunu gösteriyor.

Güvenlik: Koalisyon sonrası düzen ve koordinasyon

KRG İçişleri Bakanı Reber Ahmed, PKK meselesinin Türkiye, Kürdistan Bölgesi ve Irak arasında kurulacak üçlü bir mekanizmayla çözülmesi gerektiğini söyledi. Şengal Anlaşması’nın uygulanması konusunda da Erbil ve yerel halkın sürece katılması gerektiğini savundu. Bunlar bakanın kamuya açıklanan görüşleridir; üzerinde uzlaşılmış yeni bir üçlü mekanizma ilan edildiği anlamına gelmez. Irak Ulusal Güvenlik Danışmanı Kasım el-Abudi, koalisyonun sahip olduğu bazı ileri gözetleme ve izleme teknolojilerinin Irak güçlerinde henüz bulunmadığını belirtti. Buna karşılık Iraklı askerî sözcü Sabah el-Numan, Irak’ın güvenlik sorumluluğunu üstlenebildiğini savundu. Farklı vurgular, egemenlik iddiasıyla operasyonel kapasite arasındaki gerilimi gösteriyor.

Enerji: Doğal gaz ve kesintisiz elektrik

KRG Doğal Kaynaklar Bakan Yardımcısı Ahmed Müftü ve Başbakanlık yetkilisi Aziz Ahmed’in katıldığı enerji panelinde yerel gaz üretimi, elektrik arzı ve Runaki programı ele alındı. Haberlerde aktarılan yetkili açıklamasına göre abonelerin yaklaşık yüzde 85’i gün boyu elektrik alıyor; bu rakam bağımsız doğrulanmış bir kapsama ölçümü olarak değil, açıklanan idari veri olarak okunmalı. Enerji alanındaki temel stratejik soru, gaz yatırımlarının çeşitlendirilmesi, kamu gelirlerinin tahsili ve Bağdat ile petrol/yakıt tedarik ilişkilerinin nasıl dengeleneceğidir.

Federalizm ve iç siyasi uzlaşma

Başbakan Yardımcısı Kubad Talabani, siyasi kuşaklar arasında iş birliği ve genç siyasetçilerin taleplerine kulak verilmesi gerektiğini vurguladı. Rûdaw’a yansıyan açıklamalarında anayasal düzen, Peşmerge’nin geleceği, hükümet içi ilişkiler ve Türkiye’deki barış sürecini değerlendirdi. Kürdistan Bölgesi açısından temel kurumsal mesele, parti rekabetinin yürütme kapasitesi, mali müzakere gücü ve güvenlik reformları üzerindeki etkisidir. Bu değerlendirme, forumda alınmış resmî bir karar değildir.

Türkiye’de barış süreci ve üçlü diplomasi

Tuncer Bakırhan’ın katıldığı oturum, Türkiye ile Kürt siyasi aktörleri arasındaki siyasi çözüm arayışlarını forum gündemine taşıdı. Reber Ahmed’in üçlü mekanizma önerisi, Ankara–Bağdat–Erbil düzleminde güvenlik ve diplomasi dosyalarının birbirinden ayrı düşünülemeyeceğini gösteriyor. Ancak böyle bir düzenlemenin yetkileri, tarafların kabulü ve uygulama takvimi konusunda doğrulanmış ortak anlaşma bulunmadıkça, öneriyi gerçekleşmiş politika olarak sunmamak gerekir.

Rojava ve Suriye’de siyasal haklar

Resmî programın son ana oturumunda Mazlum Abdi’nin Suriye Kürtlerinin yeni devlet yapılanmasındaki konumu, entegrasyon ve siyasi haklar başlıklarında konuşması öngörüldü. Gün içinde yayımlanan haber akışında Kürdistan Bölgesi’nin Rojava’daki anlaşma sürecine desteği öne çıktı. Bu alanın stratejik sorusu, güvenlik kurumlarının entegrasyonu ile dil, eğitim, temsil ve yerel yönetime ilişkin hakların hangi hukuki güvencelerle birlikte ilerleyeceğidir. Nihai anayasal uzlaşma sağlandığı sonucuna varılamaz.

Ekonomi, para ve mali sürdürülebilirlik

Irak Merkez Bankası’na ayrılan oturum, para istikrarı ve finansal yönetişimin siyasal istikrarla bağını öne çıkardı. KRG açısından enerji yatırımları, kamu hizmetlerinin maliyeti ve federal bütçe ilişkisi bir bütün oluşturuyor. Elektrik hizmetinin genişlemesi tek başına mali sürdürülebilirlik kanıtı değildir; gelir toplama, işletme maliyetleri, döviz riski ve yatırım finansmanı ayrıca izlenmelidir.

Kültürel ve sosyal boyut

İkinci gün programının odağı doğrudan kültür veya sosyal politika değildi. Bununla birlikte Rojava’daki dil ve temsil hakları, genç siyasetçilerin katılımı ve elektrik hizmetinin hanelere etkisi kültürel ve sosyal sonuçlar doğurabilir. Bu alanlarda forumun somut yeni kararları olduğuna dair yeterli doğrulanmış belge görülmediğinden kesin sonuç çıkarılmıyor.

KRG açısından izlenecek stratejik göstergeler

İkinci günün ortak teması, Kürdistan Bölgesi’nin özerk kurumsal kapasitesini güçlendirirken Irak federal kurumları ve komşularıyla işleyen koordinasyon kanalları kurma ihtiyacıdır. İzlenecek somut göstergeler: Şengal Anlaşması’nda uygulanabilir adımlar; Peşmerge ve Irak güvenlik kurumları arasında görev paylaşımı; doğal gaz ve elektrik arzında ölçülebilir ilerleme; bütçe ve enerji müzakerelerinin yazılı sonuçları; Türkiye’deki barış görüşmelerinin kurumsal seyri; Suriye Kürtlerinin haklarına ilişkin hukuki güvenceler. Bunlar analitik izleme başlıklarıdır, MERI’nin kabul ettiği resmî kararlar değildir.

Kaynaklar ve doğrulama notları

MERI resmî ikinci gün programı
https://www.meri-k.org/meri-forum-2026/programme/

Rûdaw: Kubad Talabani açıklamaları
https://www.rudaw.net/turkish/categories/kurdistan/1285644

Rûdaw: Reber Ahmed açıklamaları
https://www.rudaw.net/turkish/categories/krdistan/1285621

Rûdaw: Irak silah kontrolü açıklaması
https://www.rudaw.net/turkish/categories/irak/1285635

PUK Media: Kubad Talabani paneli
https://www.pukmedia.com/EN/Details/83102

Shafaq: koalisyon sonrası güvenlik kapasitesi
https://www.shafaq.com/en/Security/MERI-2026-Iraqi-officials-warn-of-ISIS-threat-after-Coalition-mission-ends

The Insight International: enerji paneli
https://theinsightinternational.com/kurdistan-officials-gas-24-hour-electricity-runaki-baghdad-gasoline-meri-forum-october-13/

Rûdaw: 13 Ekim haber akışı
https://www.rudaw.net/turkish

Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Nerina Azad'ın editöryal politikasını yansıtmayabilir.