Ahmet Lolani- MERI Forum 2026: İlk Günün Stratejik Mesajları

MERI Forum’un 12 Ekim’deki ilk gününde ortaya çıkan ortak eksen, Kürdistan Bölgesi’nin dışarıdaki çok yönlü ilişkilerini korurken içeride hükümet ve parlamento sorununu çözmesi, Bağdat’la anayasal-mali müzakereyi kurumsallaştırması ve bölgesel çatışmalara taraf olmamasıdır. Bu, forumdan çıkmış bağlayıcı bir karar değil; farklı konuşmacıların açıklamalarının birlikte okunmasından doğan analitik bir çerçevedir. [1–7]

Kürdistan Bölgesi Başkanı Neçirvan Barzani’nin mesajlarında ekonomik kırılganlık, hava savunması, devletin silah üzerindeki yetkisi ve komşulara tehdit oluşturmama ilkesi öne çıktı. KYB(YNK) lideri Bafıl Talabani ise hükümet kurma müzakerelerinde taviz ihtimalini, Kürt siyasi işbirliğini ve ABD–İran ile Türkiye bağlamında diyalog kanallarını vurguladı. KRG Başbakanı Mesrur Barzani’nin aynı gün Muhammed Şiya es-Sudani ile görüşmesinde 2027 federal bütçesi ve anayasal mali haklar somut gündem oluşturdu. [2–7]

Forumun çerçevesi ve doğrulanmış gündem

Bağımsız araştırma kuruluşu MERI’nin 12–13 Ekim tarihlerindeki toplantısının teması, ortak bölgede istikrar, işbirliği ve refahın geliştirilmesidir. İlk gün Suriye’de ortak devlet, Kürdistan’da birlik ve güvenlik, Levant’ın yeniden inşası, Irak’ın uluslararası ortaklıkları, Irak’ta yönetişim ve Kürdistan’ın dış etki kapasitesi başlıklı altı panel planlandı. Bu oturumların hepsinin eksiksiz tutanakları saat 18.00 itibarıyla mevcut değildir; dolayısıyla aşağıdaki değerlendirme yalnızca erişilebilen açıklama ve haberleri kapsar. [1]

Soranî yayımlanan Rûdaw gündeminde de hükümetin kurulamayışı, parlamentonun işlemezliği, devlet dışı silahlar, Suriye Kürtlerinin dil ve siyasi hakları, Türkiye’de barış süreci ve ABD–İran geriliminin etkileri başlıkları yer aldı. Bu Soranî gündem metni, Türkçe ve İngilizce haberlerle çapraz kontrol edildi. [8]

İç siyaset: hükümet kurma krizi artık stratejik bir sorun

Bafıl Talabani, KYB’nin adil bir anlaşmaya hazır olduğunu, partiye ait taleplerde esneyebileceğini ancak yurttaşların haklarından vazgeçmeyeceğini belirtti. Mesrur Barzani ile Kubad Talabani arasında yakın dönemde olumlu görüşmeler yapıldığını söyledi; anlaşmazlıkların çözülebilir olduğunu savundu. Bunlar Talabani’nin beyanlarıdır; 12 Ekim itibarıyla kurulmuş yeni bir kabine ilanı değildir. [3,4]

2024 parlamento seçimlerinde KDP 39, KYB 23, Yeni Nesil Hareketi 15 sandalye elde etti. KYB ile Yeni Nesil’in 38 sandalyelik ittifakı, müzakere denklemine yeni bir unsur kattı. KDP’nin seçimlerde birinci parti olması ile KYB’nin daha geniş bir ortaklık talebi arasındaki görüş ayrılığı sürüyor. [4]

KRG Başbakanı Mesrur Barzani 6 Ekim’de parlamentonun yeniden etkinleştirilmesi ve yeni hükümetin kurulması çağrısında bulunmuştu. Bu, forum günü yapılmış bir konuşma değil, bugünkü tartışmaların yakın siyasi bağlamıdır. [9]

Analiz: Kurumsal tıkanıklık yalnızca makam paylaşımı değildir. Bütçe pazarlığında tek seslilik, güvenlik kurumlarının koordinasyonu ve yatırımcılar nezdinde öngörülebilirlik üzerinde doğrudan etkisi vardır. Buna karşılık çoğulcu bir hükümetin nasıl işleyeceği, parlamentonun hangi takvimle açılacağı ve muhalefetin rolü henüz karara bağlanmış değildir.

Neçirvan Barzani: Çatışmanın dışında kalma ve egemenlik vurgusu

Neçirvan Barzani, İran ile savaşın Kürdistan Bölgesi’nin savaşı olmadığını, bölge topraklarının komşulara saldırı için kullanılmasına izin verilmeyeceğini söyledi. İran sınırında güç konuşlandırıldığını ve İranlı Kürt muhalif gruplara bölgeden saldırı yapılmaması yönünde uyarı iletildiğini anlattı. Ayrıca siyasi ayrılıklara rağmen Erbil, Süleymaniye ve Bağdat arasında stratejik güvenlik konularında temas bulunduğunu belirtti. [5]

Barzani, Irak’ta egemenliğin silahların devlet denetiminde toplanmasıyla bağlantılı olduğunu vurguladı; ABD öncülüğündeki koalisyonun 2014’te Irak’ın davetiyle geldiğini, misyonun sona ermesinin uluslararası ortaklarla ilişkilerin bitmesi anlamına gelmemesi gerektiğini savundu. Hem Irak hem Kürdistan Bölgesi için hava savunma kapasitesi ihtiyacına dikkat çekti. [6]

Analiz: Buradaki temel gerilim, komşulara karşı çatışma dışı kalma taahhüdü ile bölgenin fiilî güvenliğini sağlama gereksinimi arasındadır. Bölgesel diplomasi ve federal güvenlik işbirliği bu iki hedefi bir arada yürütmenin araçları olarak öne çıkıyor; ancak hava savunma sistemlerinin temini ve komuta zincirinin somut ayrıntıları açıklanmış değildir.

Ekonomi ve Bağdat: 2027 bütçesi somut müzakere başlığı

Neçirvan Barzani, Hürmüz Boğazı çevresindeki çatışmanın Irak’ın petrol ihracatını ağır biçimde etkilediğini ve en büyük yakın dönem riskin ekonomik olduğunu söyledi. Petrol ihracatının yüzde 90’dan fazlasının kaybedildiği yönündeki rakam konuşmacının değerlendirmesi olarak aktarılmıştır; burada bağımsız bir istatistik doğrulaması yapılmış değildir. [7]

KRG’nin 12 Ekim tarihli resmî açıklamasına göre Başbakan Mesrur Barzani, eski Irak Başbakanı ve Yeniden İmar ve Kalkınma Koalisyonu lideri Muhammed Şiya es-Sudani ile görüştü. Görüşmede Erbil–Bağdat ilişkileri, gelirlerin artırılması, hizmetler ve 2027 federal bütçesinde Kürdistan Bölgesi’nin payı ele alındı. KRG, 2024 nüfus sayımının onaylı sonuçlarına atıfla yüzde 14’lük nüfus oranına dayalı adil pay talebini yineledi. Bu yüzde, hükümetin bütçe talebidir; nihai bütçe tahsisi olarak sunulamaz. [10]

Kürdistan Bölgesi Başkanlığı da Neçirvan Barzani ile Sudani’nin ayrı görüşmesini doğruladı; siyasi güvenlik, ekonomik kalkınma ve diyalog gündemleri açıklandı. [11]

Analiz: KRG’nin açıklanmış yaklaşımı anayasal statünün ve mali hakların korunmasına dayanıyor. Petrol gelirleri, kamu maaşları, ihracat güzergâhları ve bütçe paylaşımında öngörülebilir bir federal düzenleme sağlanamazsa dış şokların toplumsal maliyeti artabilir. Buna karşılık bütçe payının hesaplama yöntemi, fiilî transferler ve petrol sözleşmelerine ilişkin farklı tarafların hukuki yorumları ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Irak’ın güvenlik mimarisi: koalisyon sonrası ilişki

Muhammed Şiya es-Sudani, forumda Irak’ın 2014 koşullarından farklı bir aşamada olduğunu, uluslararası koalisyonun rolünün ikili güvenlik ortaklıklarına dönüştürülebileceğini savundu. Hava savunma tedariki, radar, eğitim ve istihbarat paylaşımı gibi alanları gündeme getirdi. Devlet dışındaki silahların denetlenmesi için süreç bulunduğunu ileri sürdü. Bunlar eski başbakanın açıklamalarıdır; sahadaki uygulama düzeyi ayrıca izlenmelidir. [12]

Analiz: Koalisyon sonrası güvenlik tartışmasının Kürdistan açısından ölçütleri yalnızca asker sayısı değildir: Peşmerge reformu, ortak komuta, hava savunması, sınır güvenliği ve IŞİD hücrelerine karşı istihbarat paylaşımı birlikte düşünülmelidir. 13 Ekim’deki resmî programda bu konulara ayrılmış oturumlar bulunuyor; bunların sonuçları bu rapora dahil edilmemiştir. [1]

Suriye: entegrasyon ile anayasal güvence arasındaki fark

İlham Ahmed, Suriye’de silahlı yapıların entegrasyonunun istikrar ve yeniden inşa açısından olumlu sonuçlar verdiğini ancak Kürtlerin dil, kültür, eğitim ve ulusal kurumlarda temsil haklarının uygulanmasında eksikler bulunduğunu belirtti. 10 Mart ve 29 Ocak anlaşmalarındaki ortaklık hükümlerinin merkezî kurumlara yeterince yansımadığını söyledi. Kadınların kamusal katılımında gerileme kaygısı dile getirdi. [13,14]

Suriye Dışişleri Bakanlığı danışmanı Necip Gadban entegrasyondaki ilerlemeyi olumlu niteledi, ancak dil ve kültürel haklar konusunda müzakerelerin sürdüğünü kabul etti. Akademisyen Amy Austin Holmes, kapsayıcı kurumlar ve ana dilde eğitimin çatışmaların yeniden başlamasını önleme potansiyelini anlattı. [13]

Analiz: Tartışma artık yalnızca askerî entegrasyonun olup olmadığı değil, bunun çoğulcu anayasal vatandaşlığa, kamu yönetiminde temsile ve dil haklarına nasıl dönüştürüleceğidir. Kürdistan Bölgesi açısından bu, komşu Suriye’nin istikrarı ve Kürt toplumunun hakları arasında diplomatik bir bağ kurmaktadır. Suriye’nin geleceğine ilişkin tarafların değerlendirmeleri örtüşmüyor; nihai anayasal çözüm henüz ilan edilmiş değildir.

Türkiye ve İran: diyalog diplomasisinin sınırları

Rûdaw’ın aktardığına göre Neçirvan Barzani, Türkiye’deki sürecin Erdoğan ve Abdullah Öcalan tarafında ciddi biçimde ele alındığını düşündüğünü, ilerlemenin yavaş fakat olumlu yönde olduğunu söyledi. Erbil ve Süleymaniye’nin barış girişimlerini desteklediğini ifade etti. Bu değerlendirme, sürecin başarıya ulaştığına ilişkin doğrulanmış bir sonuç değildir. [15]

Bafıl Talabani de Türkiye ile diyaloğu desteklediğini ve İran’daki Kürt meselesi için benzer bir görüşme olasılığını İranlı muhataplarla gündeme getirdiklerini açıkladı. Ancak hangi İran makamlarıyla, hangi yetkiyle ve hangi temsilcilerle resmî bir müzakere mekanizması kurulduğu açıklanmadı. Dolayısıyla “İran’da barış süreci başladı” ifadesi bu aşamada teyit edilmiş bir resmî anlaşma olarak okunmamalıdır. [16]

Analiz: Erbil’in ve Süleymaniye’nin farklı diplomatik temasları, ortak güvenlik çıkarlarıyla eşgüdümlü yürütüldüğünde bölgesel diyalog kapasitesi yaratabilir. Fakat siyasi parti girişimleri ile KRG’nin bağlayıcı resmî dış politikası aynı düzeyde değildir; bunların ayrılması gerekir.

Stratejik okuma: üç birbirine bağlı sınav

Birinci sınav, iç siyasi meşruiyetin işler kurumlara çevrilmesidir. Parlamento ve yeni kabineye ilişkin belirsizlik sürerken dışarıda güçlü ve tutarlı bir müzakere kapasitesi oluşturmak zorlaşabilir.

İkinci sınav, federal anayasal hakların günlük yönetime çevrilmesidir. 2027 bütçesi, petrol gelirleri, maaş ödemeleri ve ortak güvenlik mekanizmaları, söylem düzeyindeki ortaklığın ölçülebilir sonuçlar üretip üretmediğini gösterecektir.

Üçüncü sınav, çok yönlü dış temaslarla çatışma dışı kalma hedefinin dengelenmesidir. ABD, İran, Türkiye ve Bağdat ile ilişkiler farklı düzlemlerde yürütülürken Kürdistan Bölgesi’nin komşulara tehdit oluşturmama taahhüdü ve kendi savunma ihtiyacı aynı anda önem kazanmaktadır.

Bu üç eksen, forumda kabul edilmiş ortak bir yol haritası değil; gün içinde açıklanan pozisyonlardan türetilmiş bir analizdir. 13 Ekim’de Peşmerge, enerji, para politikası, Türkiye ve Suriye başlıklı panellerin açıklamaları geldiğinde tablo değişebilir. [1]

İzlenecek göstergeler ve açık sorular

KDP–KYB ve Yeni Nesil arasında hükümet kurulmasına ilişkin yazılı mutabakat, parlamentonun toplanma tarihi ve kabinenin ilanı; 2027 federal bütçesinde nüfus ve gelir kriterleri; kamu maaşları ve petrol gelirlerinin transfer takvimi; Irak genelinde ve Kürdistan Bölgesi’nde hava savunmasının finansmanı ve komutası; Suriye’de Kürtçe eğitim ve kurumsal temsil için uygulanabilir mevzuat; Türkiye’deki barış görüşmelerinin resmî ve somut adımları; İran’la önerilen temasların muhatapları ve hukuki çerçevesi.

Bu göstergeler, bugünkü siyasi açıklamaların pratik karşılığını anlamaya yarar. Henüz gerçekleşmemiş kararları kesin sonuç gibi sunmak doğru değildir.

Kaynaklar ve doğrudan bağlantılar

[1] MERI – 2026 resmî programı: https://www.meri-k.org/meri-forum-2026/programme/

[2] Shafaq – Neçirvan Barzani ve ekonomik risk: https://shafaq.com/en/Kurdistan/MERI-2026-President-Barzani-warns-Iraq-s-biggest-threat-is-economic

[3] PUKmedia – Bafıl Talabani’nin forum konuşması: https://www.pukmedia.com/EN/Details/83084

[4] Rûdaw English – hükümet kurma görüşmeleri: https://rudaw.net/english/categories/kurdistan/1079697

[5] Shafaq – İran sınırı ve çatışma dışı kalma: https://shafaq.com/en/Kurdistan/MERI-2026-Barzani-says-Kurdish-forces-deployed-along-border-to-protect-Iran-Kurdistan

[6] Shafaq – koalisyon, silah denetimi ve hava savunması: https://shafaq.com/en/Kurdistan/MERI-2026-Nechirvan-Barzani-says-coalition-not-expelled

[7] Channel8 – KYB diplomasisi ve güvenlik değerlendirmesi: https://channel8.com/english/news/67608

[8] Rûdaw Soranî – forum gündemi: https://www.rudaw.net/sorani/categories/kurdistan/1873029

[9] BasNews – 6 Ekim’de parlamento ve hükümet çağrısı: https://www.basnews.com/en/babat/920794

[10] KRG resmî açıklaması – Mesrur Barzani–Sudani görüşmesi: https://gov.krd/english/government/the-prime-minister/activities/posts/2026/october/prime-minister-masrour-barzani-receives-mohammed-shia-al-sudani/

[11] Kürdistan Bölgesi Başkanlığı – Neçirvan Barzani–Sudani görüşmesi: https://presidency.gov.krd/en/president-nechirvan-barzani-receives-mohammed-shia-al-sudani/

[12] Shafaq – Sudani ve koalisyon sonrası güvenlik: https://www.shafaq.com/en/Iraq/MERI-2026-Al-Sudani-urges-bilateral-security-ties-post-Coalition

[13] Rûdaw English – İlham Ahmed, Gadban, Holmes: https://rudaw.net/english/categories/kurdistan/1079695

[14] Rûdaw Türkçe – Suriye’de Kürtçe ve kültürel haklar: https://beta.rudaw.net/turkish/categories/kurdistan/1285567

[15] Rûdaw Türkçe – Neçirvan Barzani ve Türkiye süreci: https://www.rudaw.net/turkish/categories/krdistan/1285592

[16] Rûdaw English – Bafıl Talabani, ABD–İran ve İran’da diyalog önerisi: https://rudaw.net/english/categories/kurdistan/1079702

[17] BasNews Arapça – 2027 bütçesi ve anayasal statü: https://www.basnews.com/ar/babat/921125

[18] Kurdistan24 – Mesud Barzani–Sudani görüşmesi: https://www.kurdistan24.net/en/story/945580/barzani-meets-former-iraqi-prime-minister-sudani-in-pirmam