Sırrı Sakık'tan idam edilen Kürt mebuslar için 'iade-i itibar' teklifi

Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) Ağrı Milletvekili Sırrı Sakık, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde (TBMM) düzenlediği basın toplantısında, 1925 yılında idam edilen Dersim Mebusu Hasan Hayri Bey ve Bitlis Mebusu Yusuf Ziya Bey’in itibarlarının iade edilmesi amacıyla Meclis Başkanlığı'na kanun teklifi sunduğunu açıkladı.

Yeni yıla dair iyi dilekleriyle konuşmasına başlayan Sakık, "2026 yılının ülkemize barış, demokrasi ve huzur getirmesini diliyorum" dedi.

"101 yıl önce Meclis tarafından alkışlandılar, sonra idam edildiler"

Sakık, konuşmasında Cumhuriyet'in ilk yıllarında yaşanan olaylara atıfta bulunarak, Hasan Hayri ve Yusuf Ziya’nın Lozan görüşmeleri sürecinde Meclis’te oynadıkları role dikkat çekti. İki milletvekilinin, Mustafa Kemal Atatürk’ün talebiyle Kürt kıyafetleriyle Meclis’e geldiklerini belirten Sakık, süreci şu sözlerle anlattı:

"Bundan tam 101 yıl önce bu Meclis'te görev yapmış iki milletvekili; burada yaptıkları konuşmalardan, Kürt ulusal giysileri giydikleri için biri Elazığ'da katledildi, darağacına çekildi. Adı Hasan Hayri, Dersim mebusuydu. Diğer vekil, Bitlis milletvekili Yusuf Ziya Bey'di.

İsmet Paşa Lozan görüşmelerini sürdürürken, Kürtlerin ve Türklerin ortak temsilcisi olduğunu göstermek amacıyla, Mustafa Kemal'in talebiyle bu iki milletvekili ve bölgenin Kürt milletvekilleri Kürt ulusal giysileriyle Meclis'e geliyorlar. Hasan Hayri ve Yusuf Ziya Meclis'te konuşurken bütün Parlamento onları ayakta alkışlıyor. Mustafa Kemal ayakta bunları alkışlıyor ve alıp kucaklıyor. 'İşte Kürtlerin ve Türklerin kader birliği budur' diyor. Ve o konuşmalardan sonra tekrar darağacına, idama mahkum ediliyorlar."

"MHP'den gelen açıklamalar kanun teklifini destekler nitelikte"

Sırrı Sakık, kanun teklifinin gerekçesini açıklarken MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli ve MHP Grup Başkanvekili Erkan Akçay'ın geçmişte bu isimlerle ilgili yaptığı konuşmaları hatırlattı. Sakık, siyasetin farklı kanatlarının bu konuda ortak bir paydada buluşabileceğini vurguladı:

"Bugün Sayın Bahçeli de bir konuşmasında Bitlis Mebusu Yusuf Ziya Bey'le ilgili övgüyle bahsediyor. Yusuf Ziya Bey'in 'Efendiler, bendeniz Kürtoğlu Kürdüm. Türklerle beraber kanımızı döktük ve onlardan ayrılmadık. Ayrılmak da istemedik. Hiçbir zaman da istemeyeceğiz. Bu topraklar Türklerin ve Kürtlerin ana yurdudur' sözlerini Sayın Bahçeli referans alıyor.

Yine Sayın Erkan Akçay, benim bu konuyu kürsüye taşıdığım süreçte bana cevaben; 'Ben Hasan Hayri Kanko'ya Allah'tan rahmet diliyorum. Maalesef 1925'lerde böyle talihsiz bir olay yaşandı. Biz onları yad etmeliyiz' demişti."

"Meclis bu adımı atarsa barış sürecine katkı sağlar"

Sakık, sunulan kanun teklifinin yeni bir çözüm sürecine katkı sunacağını belirterek Meclis’e çağrıda bulundu:

"Bugün bir kanun teklifi veriyoruz. Bu iki milletvekilinin haksız, hukuksuz bir şekilde idam edilişlerinin 101. yılı. Yeni bir süreçten bahsediyoruz ve bu yeni süreç tam da bu kanun teklifinin ruhuna uygun. Eğer Sayın Bahçeli de bunları söylüyorsa parlamentonun bütünlüğüne bir görev düşüyor. Hasan Hayri ve Yusuf Ziya'nın iade-i itibar kanun teklifine destek sunmaları gerekir. Bu adımlar atılırsa barış sürecine de büyük katkılar sağlanır, halkın kafasındaki soru işaretleri de giderilir."

Sakık sözlerini, "Kürtlerin yüzlerce o dönemlerde darağacına çekilip ve hala bir mezar taşının olmadığı yüzlerce, binlerce Kürt şahsiyeti var. Bunların bir an önce açığa çıkması gerekir" ifadeleriyle sonlandırdı.

Neden idam edildiler?

TBMM Birinci Yasama Yılı Bitlis Mebusu Yusuf Ziya Bey, "Şeyh Said Hareketi'ne destek vermek", "Azadi örgütü üyesi olmak" ve "müstakil bir Kürt devleti kurmaya teşebbüs" suçlamalarıyla yargılanarak 14 Nisan 1925’te idam edilmişti. Dersim Mebusu Hasan Hayri (Kanko) Bey de benzer gerekçelerle İstiklal Mahkemesi tarafından yargılanmış ve 23 Kasım 1925’te idam edildi.(Rudaw)