Ateşkesin ardındaki çatlak: Washington ve Tahran ne istiyor?

ABD ile İran arasında ilan edilen ateşkes, sahadaki çatışmaları geçici olarak durdurmuş olsa da tarafların temel hedeflerinde ciddi bir uçurum olduğu görülüyor. Açıklanan planlar ve kamuoyuna yansıyan taslaklar, ortak bir çözümden çok birbirine zıt beklentilerin aynı çerçeveye sığdırılmaya çalışıldığını ortaya koyuyor.

Beyaz Saray, ABD’nin 15 maddelik planının tüm detaylarını doğrulamazken, İran tarafı kendi 10 maddelik teklifini daha açık ve kapsamlı biçimde kamuoyuna sundu.

Nükleer program: Geri adım mı, meşruiyet mi?

Taraflar arasındaki en keskin ayrım nükleer program konusunda ortaya çıkıyor.

ABD’nin planı, İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini durdurmasını ve nükleer altyapısının büyük ölçüde sökülmesini öngörüyor. Buna karşılık Tahran, zenginleştirmenin tanınmasını ve programın temel unsurlarının korunmasını talep ediyor.

Bu durum, yalnızca teknik bir anlaşmazlık değil; tarafların İran’ın gelecekteki gücü konusunda tamamen farklı vizyonlara sahip olduğunu gösteriyor.

Bölgesel müttefikler: Tasfiye mi, koruma mı?

Bir diğer kritik başlık ise İran’ın bölgedeki müttefik güçleri.

ABD, İran’ın desteklediği silahlı gruplarla bağlarını kesmesini isterken; Tahran bu yapıların korunmasını ve onlara yönelik saldırıların da ateşkes kapsamına alınmasını talep ediyor.

Benjamin Netanyahu’nun, ateşkesin Hizbullah’ı kapsamadığını açıklaması, bu çelişkinin sahaya da yansıdığını gösterdi.

Hürmüz Boğazı ve yaptırımlar

Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol de tarafların farklı hedeflerini ortaya koyuyor.

ABD için boğazın açık kalması küresel ticaretin güvenliği açısından temel öncelik. İran ise boğaz üzerindeki etkisini sürdürmek ve bunu savaş sonrası düzenin bir parçası haline getirmek istiyor.

Benzer şekilde yaptırımlar konusunda da ciddi ayrışma var. Washington, yaptırımların kaldırılmasını İran’ın tavizlerine bağlarken; Tahran kapsamlı yaptırım kaldırımı, tazminat ve ABD askerlerinin bölgeden çekilmesini talep ediyor.

Ateşkes mi, ertelenmiş kriz mi?

ABD Başkanı Donald Trump yönetimi askeri baskının İran’ı müzakereye zorladığını savunurken, Tahran ise direnişin Washington’ı geri adım atmaya ittiğini öne sürüyor.

Bu karşılıklı “zafer anlatıları”, ateşkesin kalıcı bir çözümden ziyade geçici bir duraklama olduğunu gösteriyor.

Kalıcı barış mümkün mü?

Tarafların pozisyonları; nükleer program, bölgesel etkiler, yaptırımlar ve askeri varlık gibi temel başlıklarda hâlâ keskin şekilde ayrışıyor.

Bu nedenle mevcut tablo, bir barış anlaşmasından çok, çözülmemiş sorunların üzerini örten kırılgan bir ateşkese işaret ediyor.

Önümüzdeki günlerde yapılması planlanan görüşmeler, bu uçurumu daraltıp daraltamayacağını gösterecek.