Zeydi, ABD’nin Irak’tan çekilmesinden önce karmaşık sınavlarla karşı karşıya

Irak Başbakanı Ali Zeydi, Fransa ve Almanya’yı kapsayan Avrupa turunun ardından Bağdat’a dönerken, hükümetinin önündeki en kritik başlıklardan biri silahların devlet kontrolünde toplanması oldu.

Zeydi, Fransa ziyaretinde savunma, enerji, sivil havacılık ve ekonomi alanlarında altı mutabakat zaptı ve niyet beyanı imzaladı. Berlin’de ise Almanya Başbakanı Friedrich Merz ile enerji, güvenlik ve ulaştırma başta olmak üzere ikili ilişkileri görüştü. Almanya, Irak’taki askeri varlığının eylül sonunda sona ermesini Bağdat’ın talebi doğrultusunda kabul ederken, iki ülke askeri iş birliğinin farklı biçimlerde sürdürülmesi konusunda görüş alışverişinde bulundu.

Avrupa turu, Zeydi’nin temmuz ayında Washington’a yaptığı ziyaretin ardından gerçekleşti. Zeydi, ABD Başkanı Donald Trump ile görüşmesinde ABD öncülüğündeki koalisyon güçlerinin 30 Eylül’e kadar Irak’tan çekileceğini açıklamış ve bunun ardından Washington’la ekonomik ortaklığın geliştirilmesini gündeme getirmişti.

Ancak Zeydi’nin Batı ile ilişkileri çeşitlendirme ve ülkeye yatırım çekme girişimi, içeride İran’a yakın silahlı grupların silahlarının devlet kontrolüne alınması konusunda yaşanan anlaşmazlıklarla birlikte ilerliyor.

Silahların kontrolü konusunda siyasi baskı

Şarku’l Avsat’a konuşan ve adının açıklanmasını istemeyen eski bir Iraklı milletvekili, Koordinasyon Çerçevesi içindeki güçlerin Zeydi’ye hükümeti kurma aşamasında verdikleri desteği azalttığını söyledi.

Eski milletvekili, söz konusu grupların Zeydi’nin güvenlik ve siyasi konulardaki taahhütlerinin sonuçlarından endişe ettiğini belirtti. Özellikle 30 Eylül sonrasında silahların devlet kontrolüne alınmasına ilişkin ABD’den gelecek mesajların yakından takip edildiğini ifade etti.

Milletvekiline göre silahlı gruplar, Washington’ın baskısının yalnızca Zeydi hükümetine verilen siyasi desteğin çekilmesiyle mi sınırlı kalacağını, yoksa dolar transferlerinin durdurulması gibi daha sert ekonomik adımların da gündeme gelip gelmeyeceğini anlamaya çalışıyor.

Silahlarını teslim etmeyi reddeden gruplarla uzlaşma amacıyla oluşturulan komitenin çalışmalarının da bu nedenle yavaş ilerlediğini belirten eski milletvekili, grupların ABD’nin uygulayabileceği baskının boyutunu görmek istediğini söyledi.

Washington’dan Zeydi’ye destek

ABD Dışişleri Bakanlığı ise Zeydi hükümetinin Irak egemenliğini güçlendirme ve Irak topraklarından gerçekleştirilecek saldırıları engelleme çabalarına desteğini yineledi.

Washington, Bağdat’la “güçlü ve karşılıklı yarara dayalı bir ortaklık” kurma taahhüdünü de sürdürdü. ABD yönetimi daha önce Zeydi’nin Irak’ta devlet otoritesini güçlendirme ve ülkeyi dış müdahalelerden uzaklaştırma yönündeki yaklaşımını desteklediğini açıklamıştı.

Zeydi’nin silahların devlet kontrolüne alınması yönündeki politikası, Fransa tarafından da destekleniyor. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Paris görüşmesinde Irak hükümetinin silahları devletin elinde toplama çabalarını desteklediklerini belirtti.

Batı’ya açılım ve ekonomik hedefler

Zeydi’nin Avrupa turunun bir diğer ayağını ise ekonomik açılım oluşturuyor. Bağdat, Fransa ve Almanya ile ilişkilerini savunma ve güvenliğin ötesine taşıyarak enerji, sanayi, ulaştırma ve yatırım alanlarında yeni ortaklıklar geliştirmeyi hedefliyor.

Fransa’da imzalanan anlaşmalar arasında enerji, savunma ve sivil havacılığın yanı sıra TotalEnergies'in Irak’taki yatırımlarını genişletmesine yönelik başlıklar da yer aldı.

Berlin’de ise Zeydi, Irak’ın petrol ihracat güzergâhlarını çeşitlendirmek istediğini belirterek ülkenin tek bir ihracat koridoruna bağımlı kalamayacağını söyledi. Bu yaklaşım, Hürmüz Boğazı’ndaki bölgesel gerilimlerin Irak petrol ihracatı üzerindeki risklerini azaltma arayışının bir parçası olarak değerlendiriliyor.

Iraklı gazeteci-yazar Felah el-Meşal, Zeydi’nin Batı’ya açılımının Fransa ve Almanya ile ticaret, yatırım ve sanayi ilişkilerinin geliştirilmesine katkı sağlayabileceğini söyledi. Ancak el-Meşal, güvenlik istikrarı, bankacılık sistemi ve yatırım mevzuatındaki sorunların hükümetin ekonomik hedeflerini zorlaştırabileceği uyarısında bulundu.

Siyaset araştırmacısı Dr. Hani Aşur da Zeydi’nin siyasi açılımı ekonomik politikayla birlikte yürüttüğünü belirterek, Avrupa ile geliştirilen ilişkilerin Irak’ın enerji, sanayi ve altyapı alanlarında yeni yatırımlar çekme hedefinin parçası olduğunu ifade etti.

Böylece Zeydi hükümeti bir yandan ABD öncülüğündeki koalisyonun Irak’tan çekilmesiyle güvenlik alanında yeni bir döneme hazırlanırken, diğer yandan İran’a yakın silahlı grupların devlet kontrolüne alınması ve Batı ile ekonomik ilişkilerin genişletilmesi gibi birbirine bağlı iki önemli sınamayla karşı karşıya bulunuyor.