ABD-İran görüşmeleri: İran heyetinde iç anlaşmazlık krizi

İran’ın ABD ile Pakistan’ın başkenti İslamabad’da yürüttüğü görüşmeler, müzakere heyeti içinde yaşanan ciddi görüş ayrılıkları nedeniyle kesintiye uğradı. Konuya yakın kaynakların aktardığına göre, İran’ın üst düzey güvenlik yetkilisinin talimatıyla heyet 11 Nisan’da Tahran’a geri çağrıldı.

Iran International’a konuşan kaynaklar, cuma günü ABD ile yapılan görüşmeler sırasında Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin bazı konularda esneklik sinyali verdiğini belirtti. Bu başlıklar arasında, İran’ın “Direniş Ekseni” olarak adlandırdığı yapılara, özellikle de Lübnan’daki Hizbullah’a sağlanan mali ve askeri desteğin azaltılması ya da durdurulması da yer aldı.

Bu yaklaşımın, Tahran’daki Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhammed Bakıri Zülkadr’ın sert tepkisine yol açtığı ifade edildi. Görüşmeler hakkında bilgilendirilen Zülkadr’ın hazırladığı raporun, ülke yönetimi ve Devrim Muhafızları komutanları arasında öfkeye neden olduğu aktarıldı.

Söz konusu raporda, müzakere heyetinin yetki sınırlarını aştığı ve liderliğin talimatlarının dışına çıkan görüşmeler yürüttüğü eleştirilerine yer verildiği belirtildi.

Kaynaklara göre, üst düzey istişarelerin ardından ve dini liderin danışmanı Hüseyin Taib’in de sürece dahil olmasıyla, cumartesi öğleden sonra heyetin derhal Tahran’a dönmesi yönünde talimat verildi.

Daha önce de ayrılıklar yaşanmıştı

Benzer görüş ayrılıklarına dair işaretler daha önce de ortaya çıkmıştı. 28 Mart’ta Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile Devrim Muhafızları Komutanı Ahmed Vahidi arasında ciddi anlaşmazlıklar yaşandığı bildirilmişti.

Kaynaklar, bu anlaşmazlıkların savaşın yönetimi ile bunun ekonomi ve halkın yaşam koşulları üzerindeki etkileri konusunda yaşanan fikir ayrılıklarından kaynaklandığını belirtti.

Üç gün sonra ortaya çıkan haberlerde ise Pezeşkiyan’ın “tam bir siyasi çıkmaz” içinde olmaktan rahatsız olduğu ve savaşta hayatını kaybeden yetkililerin yerine atama yapma yetkisini dahi kaybettiği öne sürüldü.

Bu iddialara göre Vahidi, savaş koşulları nedeniyle tüm kritik yönetim pozisyonlarının geçici olarak doğrudan Devrim Muhafızları’nın kontrolüne verilmesi gerektiğini savundu.

Görüşmeler neden başarısız oldu?

İslamabad’daki müzakere heyetinin farklı kesimlerden oluşmasına rağmen, Devrim Muhafızları’na yakın isimlerin süreçte önemli etkiye sahip olduğu belirtiliyor.

Haberlere göre İran’ın nükleer programını sürdürme konusundaki ısrarı ve Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü bırakmak istememesi, görüşmelerin başarısızlıkla sonuçlanmasında belirleyici oldu.

Görüşmelerin çökmesinin ardından ABD, İran’ın güney limanlarını hedef alan bir deniz ablukası başlattı. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, pazartesi sabahından itibaren İran limanlarına giriş ve çıkış yapan gemilerin engelleneceğini duyurdu ve abluka planlandığı şekilde yürürlüğe girdi.

Her ne kadar ilk tur görüşmeler başarısız olsa da Pakistan, taraflarla temasların sürdüğünü ve yeni bir müzakere turunun mümkün olduğunu açıkladı.

ABD Başkanı Donald Trump da salı günü yaptığı açıklamada, İran ile görüşmelerin “iki gün içinde yeniden başlayabileceğini” söyledi.

Reuters’a konuşan kaynaklar ise diplomatik kanalların tamamen kapanmadığını ve Pakistan’daki İran Büyükelçiliği’nden bir yetkilinin, yeni görüşmelerin bu hafta sonu ya da gelecek hafta başında yapılabileceğini ifade ettiğini aktardı.