Ahmet Lolani- Peşmerge’nin mali hakları: Erbil’in 2027 bütçe hamlesi

Kürdistan Bölgesi Başbakanı Mesrur Barzani’nin Peşmerge güçlerinin mali haklarının Irak ordusuyla eşitlenmesi yönündeki girişimi, yalnızca maaşların düzenlenmesiyle sınırlı olmayan stratejik bir tartışma başlatıyor. 2027 federal bütçesine ilişkin bu girişim, Peşmerge’nin Irak’ın anayasal sistemi içindeki konumunu, Kürdistan Bölgesi’nin mali haklarını ve Erbil-Bağdat ilişkilerinin geleceğini doğrudan ilgilendiriyor.

Peşmerge’nin hakları için yeni bir bütçe girişimi

Kürdistan Bölgesi Başbakanı Mesrur Barzani, 6 Ekim 2026 tarihli resmi yazıyla Maliye ve Ekonomi Bakanlığına ve Kürdistan Bölgesi müzakere heyetine, Peşmerge güçlerinin mali haklarının 2027 yılı Irak federal bütçesinde güvence altına alınması için çalışma yürütülmesi talimatını verdi. Kamuoyuna yansıyan talimat, Peşmerge’nin maaşlarını, ek ödemelerini, eğitimini, silah ve donanım ihtiyaçlarını ve kurumsal projelerini kapsıyor. Erbil yönetimi, bu harcamaların federal bütçede egemenlik giderleri kapsamında değerlendirilmesini ve federal güvenlik güçleriyle eşit ölçütlere tabi tutulmasını talep ediyor. Bu girişimin temel yönü, Peşmerge’nin mali ihtiyaçlarını yalnızca Kürdistan Bölgesi’nin bütçe payına bağlı bir mesele olmaktan çıkarıp Irak’ın genel savunma harcamaları çerçevesinde ele alma çabasıdır.

Peşmerge’nin anayasal konumu

Irak Anayasası’nın 121. maddesinin beşinci fıkrası, bölgelerin iç güvenlik güçlerini oluşturma ve örgütleme yetkisini tanır. Bu hüküm, Kürdistan Bölgesi’nin güvenlik kurumlarının anayasal statüsünü değerlendirmek açısından temel dayanaklardan biridir. Ancak bölgesel güvenlik güçlerinin anayasal olarak tanınması, bütün Peşmerge harcamalarının otomatik biçimde federal egemenlik gideri sayılacağı anlamına gelmez. Bunun bütçe yasasında ve Erbil-Bağdat müzakerelerinde ayrıca düzenlenmesi gerekir. Kürdistan Bölgesi Hükümetinin talebini destekleyen hukuki yaklaşım, anayasal güvenlik sorumluluklarının öngörülebilir ve sürdürülebilir finansmanla desteklenmesi gerektiği düşüncesidir.

IŞİD’e karşı mücadele ve ortak güvenlik

Peşmerge güçleri, IŞİD’e karşı mücadelede önemli askeri sorumluluklar üstlendi. Kürdistan Bölgesi’nin güvenliğinin korunmasının yanında Irak’ın kuzeyindeki güvenlik dengelerinin sürdürülmesinde de rol oynadı. Bu geçmiş, Irak’ın genel güvenliğine katkıda bulunan bölgesel güçlerin eğitim, teçhizat ve personel ihtiyaçlarının hangi ölçülerde federal kaynaklarla karşılanacağı sorusunu gündeme getiriyor. Peşmerge’nin anayasal olarak bölgesel bir güç olması ile Irak’ın genel güvenlik sistemine katkıda bulunması birbirini dışlamaz. Ancak bu katkının federal bütçeye nasıl yansıtılacağı, ortak görevlerin tanımlanmasına ve hükümetler arası anlaşmalara bağlıdır.

Mesrur Barzani’nin girişiminin siyasi önemi

Başbakan Barzani’nin talimatı, Peşmerge’nin mali haklarını 2027 bütçe hazırlıkları sırasında kurumsal bir müzakere konusu haline getiriyor. İlk olarak maaşların düzenli ödenmesi talebi, dönemsel bir idari sorun yerine kurumsal finansman meselesi olarak ele alınıyor. İkinci olarak eğitim, donanım ve modernizasyon harcamalarının da görüşmelere dahil edilmesi, tartışmayı personel giderlerinden uzun vadeli kapasiteye taşıyor. Üçüncü olarak Kürdistani parlamenter gruplar arasında koordinasyon, taleplerin bütçe metnine somut hükümler olarak yansımasına yardımcı olabilir. Bu yaklaşımın başarısı, taleplerin hesaplanabilir bütçe kalemlerine, açık ödeme takvimlerine ve uygulanabilir hukuki güvencelere dönüşmesine bağlıdır.

Kurumsallaşma ve mali güvence

Peşmerge güçlerinin ortak komuta, eğitim, mali yönetim ve kurumsal yapı bakımından birleştirilmesine yönelik çalışmalar finansman tartışmasına ayrı bir boyut kazandırıyor. Kurumsal reformların kalıcı sonuçlar vermesi için finansmanın düzenli ve denetlenebilir olması gerekir. Personel kayıtlarının standartlaştırılması, maaş sisteminin şeffaflaştırılması, eğitim ihtiyaçlarının planlanması ve savunma harcamalarının hesap verebilir biçimde yürütülmesi bu sürecin tamamlayıcı unsurlarıdır. Dolayısıyla Erbil’in mali taleplerinin Peşmerge’nin profesyonelleşmesi ve kurumsal bütünlüğüyle birlikte değerlendirilmesi kapsamlı bir çözüm zemini sağlayabilir.

Bağdat açısından federal sorumluluk

Irak federal hükümetinin savunma bütçesini, ulusal güvenlik ihtiyaçlarını ve bölgeler arasındaki mali dağılımı birlikte değerlendirme sorumluluğu bulunuyor. Bağdat’ın gündeme getirebileceği yetki paylaşımı, harcama denetimi ve bütçe sınıflandırması meseleleri müzakerelerin parçasıdır. Ancak bu sorunların çözümü, Peşmerge personelinin mali haklarının belirsiz bırakılmasını gerektirmez. Açık bir mali mekanizma hem bölgesel kurumların anayasal statüsünü koruyabilir hem de federal kaynak kullanımında hesap verebilirliği sağlayabilir.

2027 bütçesi neden belirleyici?

2027 federal bütçesi, Erbil ile Bağdat arasında daha kalıcı bir mali düzenleme yapılması için fırsat sunuyor. Peşmerge’nin mali hakları konusunda uygulanabilir bir anlaşma; maaş ödemelerinde öngörülebilirlik, eğitim ve donanım için uzun vadeli planlama, mali anlaşmazlıkların azaltılması ve iki hükümet arasında daha belirgin sorumluluk paylaşımı sağlayabilir. Bununla birlikte mevcut talimat bir bütçe anlaşması değildir. Taleplerin hangi kapsamda kabul edileceği ve hangi finansman yöntemiyle uygulanacağı henüz kesinleşmemiştir.

Mesrur Barzani’nin Peşmerge’nin mali haklarının Irak ordusuyla eşitlenmesi yönündeki girişimi, Kürdistan Bölgesi’nin anayasal yetkileri ile federal bütçe sorumlulukları arasındaki ilişkinin yeniden tartışılmasına imkân veriyor. Bu girişimin Kürdistan Bölgesi açısından güçlü dayanakları, Peşmerge’nin anayasal konumu, Irak’ın genel güvenliğine yaptığı katkı, personelin düzenli mali haklara duyduğu ihtiyaç ve güvenlik kurumlarının sürdürülebilir finansman gerekliliğidir. 2027 bütçesi görüşmelerinde bu dayanakların açık hukuki düzenlemelerle desteklenmesi, Kürdistan Bölgesi Hükümetinin mali öngörülebilirliğini ve Peşmerge güçlerinin kurumsal kapasitesini artırabilir. Asıl mesele, Peşmerge’nin mali haklarının dönemsel siyasi anlaşmazlıklardan bağımsız, şeffaf, denetlenebilir ve hukuken güvence altına alınmış bir sisteme kavuşturulmasıdır.

Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Nerina Azad'ın editöryal politikasını yansıtmayabilir.