ABD-Suudi Arabistan nükleer anlaşmasında 'uranyum' hamlesi

ABD Başkanı Donald Trump, Suudi Arabistan'la yapılacak nükleer anlaşmada, uranyum zenginleştirmeyi sınırlandıracak maddelere yer vermek istemiyor.

Reuters'ın haberinde göre Trump, Suudi Arabistan'la nükleer silahların yayılmasını önleme tedbirlerini içermeyen bir sivil nükleer anlaşma yapmayı hedefliyor.

ABD'yle Suudi Arabistan arasındaki sivil nükleer işbirliği anlaşmasının taslağı, ABD iç hukukunda "123 Anlaşması" diye bilinen çerçeveye dayanıyor.

1954 tarihli ABD Atom Enerjisi Yasası'nın 123. maddesi, ABD'yle diğer ülkeler arasındaki nükleer anlaşmalarda karşılıklı işbirliği ön koşulunu getiriyor.

Trump, bu işbirliği uyarınca Amerikan nükleer sanayisinin Suudi Arabistan'da faaliyet göstermeye başlayacağını, uranyum zenginleştirmeye karşı güvencelerin de bu yolla sağlanacağını savunuyor.

Birçok Demokrat ve ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da dahil önde gelen Cumhuriyetçiler, Riyad'la yapılacak herhangi bir anlaşmanın "koruyucu bariyerler" içermesi gerektiğini savunuyor.

Bu çerçevede, Suudi Arabistan'ın Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması (NPT) kapsamında uygulanan Ek Protokol'ü kabul etmesi isteniyor. Bu protokol, Birleşmiş Milletler'e bağlı Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) müfettişlerinin ülkedeki nükleer tesislere ani denetim yapmasının önünü açacak.

Reuters'ın aktardığına göre Trump, Riyad'la anlaşmaya ilişkin raporu kasımda Kongre'deki bazı komite liderlerine gönderdi. Trump, raporda Ek Protokol'ün uygulanmasını şart koşmayacağını bildirmiş.

Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman, Fox News'e 2023'te verdiği röportajda, herhangi bir ülkenin nükleer silah edinmesinden endişe duyacaklarını söylerken, İran'ın nükleer silah geliştirmesi durumunda "Ortadoğu'da güç dengesi ve güvenlik için" Riyad'ın da atom bombası üretebileceğini belirtmişti.

Diğer yandan ABD ve İran arasında Umman'da 6 Şubat'ta başlayan nükleer müzakerelerde henüz somut bir sonuca varılamadı. Trump, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini tamamen durdurmasını isterken, Tahran ise zenginleştirme seviyelerinin değiştirilebileceğini fakat programın durdurulmayacağını belirtiyor.

Silahların kontrolünü savunan düşünce kuruluşu Arms Control Association (ACA), Beyaz Saray'ın 123 Anlaşması'nı 22 Şubat'ta Kongre'ye sunabileceğini bildirdi. Senato ve ABD Temsilciler Meclisi, 90 gün içinde itiraz etmezse anlaşma yürürlüğe girecek ve Suudi Arabistan'ın sivil nükleer programına izin verilecek.