ABD ve Ermenistan'dan nükleer iş birliği anlaşması

Son yıllarda geleneksel müttefiki Rusya'dan uzaklaşarak ABD ile yakınlaşan Ermenistan, bu yönde önemli bir adım daha attı; Erivan ve Washington arasında milyarlarca dolar değerinde nükleer enerji anlaşması imzalandı.

Anlaşma, JD Vance'in Erivan ziyareti sırasında duyuruldu. Daha önce hiçbir ABD başkanı veya başkan yardımcısı Ermenistan'ı ziyaret etmemişti.

9 milyar dolarlık nükleer ticaret

Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan ve JD Vance, iki ülkenin "123 Anlaşması" olarak bilinen düzenlemeye dair müzakereleri tamamladığını duyurdu. Anlaşma, ABD'nin diğer ülkelere nükleer ekipmanlar, yakıt ve teknoloji transferini mümkün kılıyor.

Türkiye de ABD ile bu anlaşmaya imza atmış ülkeler arasında bulunuyor.

Erivan'da düzenledikleri ortak basın toplantısında Vance, anlaşmanın, Ermenistan'a ilk aşamada 5 milyar dolara kadar ihracata, ayrıca uzun vadede yakıt ve bakım sözleşmeleri kapsamında 4 milyar dolarlık ek anlaşmalara imkân tanıyacağını söyledi.

Vance, iki ülke arasındaki anlaşmanın küçük, modüler reaktörlere ilişkin olduğunu da söyledi.

Erivan yeni nükleer santral istiyor

Ermenistan, enerji tedarikinde büyük ölçüde Rusya ve İran'a bağımlı durumda. Erivan yönetimi, tek ve yaşlanmış Rus yapımı nükleer santrali Metsamor'un yerine yeni bir reaktör inşa edilmesi için ABD, Rusya, Çin, Fransa ve Güney Koreli şirketlerden gelen teklifleri değerlendiriyor.

Henüz bir tercih yapılmış değil ancak duyurulan yeni anlaşma bir Amerikan projesinin seçilmesinin önünü açıyor.

ABD'nin Ermenistan'da bir nükleer santral inşa etmesi, Güney Kafkasya'yı geleneksel olarak kendi nüfuz alanı olarak gören ancak Ukrayna işgaliyle bölgedeki etkisi azalan Rusya için yeni bir darbe anlamına gelebilir.

"Trump Yolu" projesi

Vance'in ziyareti, Ermenistan ve Azerbaycan liderlerinin barış yönünde önemli bir adım olarak görülen anlaşmayı Beyaz Saray'da imzalamasından altı ay sonra gerçekleşti.

ABD Başkanı Donald Trump Ağustos 2025'te iki ülkenin liderleri İlham Aliyev ve Nikol Paşinyan'ı Beyaz Saray'da ağırlamış ve "Trump Uluslararası Barış ve Refah Yolu (TRIPP)" projesini duyurmuştu.

Anlaşma ile Azerbaycan'ın Ermenistan üzerinden Türkiye sınırındaki Nahçıvan'a bağlanmasını öngörüyor. Böylece Bakü'den Azerbaycan toprağı Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'ne kara bağlantısı sağlanmış olacak.

Türkiye sınırındaki Nahçıvan'ın Azerbaycan ile doğrudan kara bağlantısı bulunmazken, Trump kendi adını taşıyan yolun geliştirilmesi ve işletmesinin 99 yıllığına ABD'ye devredildiğini duyurmuştu. 43 kilometrelik hattın kara yoluna ek olarak; demiryolu altyapısı, petrol ve gaz boru hatları ile fiber optik kabloları da içermesi planlanıyor.

Trump'ın sürece katılmasından önce Zengezur Koridoru olarak adlandırılan bu hattın geliştirilmesinde Türkiye de rol almak istiyordu.

Azerbaycan ve Ermenistan arasında Dağlık Karabağ bölgesi nedeniyle biri 1990'lı yıllarda, diğeri ise 2020'de olmak üzere iki kez savaş yaşandı. 2020'de 44 gün süren savaşı kazanan Azerbaycan, Dağlık Karabağ'ın geniş kesimlerini yeniden kontrolü altına almış, Eylül 2023'te ayrılıkçılara yönelik 24 saatlik askeri operasyonla bölgeyi tamamen ele geçirmişti.

2023'teki son operasyon nedeniyle 120 binden fazla Ermeni Karabağ'daki evlerini terk etmek ve Ermenistan'a göç etmek zorunda kalmıştı.

JD Vance'in Çarşamba ve Perşembe günleri Azerbaycan'ı ziyaret etmesi bekleniyor.