CNN: İran, Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü kaybediyor

Hürmüz Boğazı, İran ile ABD arasındaki mücadelenin en önemli cephelerinden birine dönüşürken, bölgede deniz taşımacılığına ilişkin dengelerin değiştiği belirtiliyor. CNN’in denizcilik verilerine dayandırdığı analiz, tanker trafiğinin büyük bölümünün ABD donanmasının gözetiminde Umman güzergâhını kullanmaya başladığını ortaya koydu.

Kpler şirketinin gemi takip verilerine göre, son iki haftada Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol ve sıvı yüklerin yüzde 80’inden fazlası, İran’ın karşı çıktığı ve uluslararası hukuk kapsamında tanınan Umman güzergâhını kullandı. Bazı “karanlık” seferlerin de aynı rotayı izlediği değerlendiriliyor.

Kpler Ham Petrol Analiz Bölümü Başkanı Homayoun Falakshahi, sahadaki göstergelerin İran’ın boğaz üzerindeki kontrolünün en azından kısmen gerilediğine işaret ettiğini söyledi. Falakshahi, İran’ın daha önce geçişler üzerinde kontrol sağladığını ilan ettiğini ve Umman kıyıları yakınındaki gemileri hedef aldığını hatırlattı.

Tankerler İran’ın taleplerini dikkate almıyor

Bölgede risklerin devam etmesine rağmen tankerlerin büyük bölümünün İran’ın geçiş taleplerini göz ardı ederek ABD deniz koruması altında yollarına devam ettiği belirtildi.

Geçen ay Umman güzergâhındaki gemi trafiğinin neredeyse tamamen durma noktasına geldiği ifade edilirken, son dönemde bu rotanın yeniden kullanılmaya başlanmasının İran’ın ilkbahar aylarında uygulamaya koyduğu geçiş ücretlerinden gelir elde etme kapasitesini de azalttığı kaydedildi.

ABD ile İran arasındaki mutabakatın süresinin bu hafta dolması, Tahran’a teorik olarak yeniden ücret toplama imkânı verse de Kpler verileri İran’ın bu yönde kayda değer bir başarı elde ettiğini göstermiyor.

Pickering Energy Partners Kurucusu ve Baş Yatırım Sorumlusu Dan Pickering ise bölgedeki nakliye şirketlerinin büyük bölümünün İran’ın mali taleplerine uymayı reddettiğini ve bu nedenle Umman güzergâhının daha gerçekçi ve güvenli bir alternatif haline geldiğini söyledi.

ABD’nin askeri varlığı etkisini artırıyor

Bazı tankerlerin haftalar boyunca transponder cihazlarını kapatarak “karanlık seyrüsefer” yöntemine başvurduğu belirtildi. Bu durum ticari takibi zorlaştırsa da uydular ve askeri radarların daha kapsamlı bir izleme imkânı sağladığı ifade edildi.

ABD’nin bölgedeki genişleyen askeri varlığı da Washington’ın deniz trafiğini takip etme kapasitesini artırıyor.

ABD Enerji Bakanı Chris Wright, bir hafta içerisinde Hürmüz Boğazı’ndan geçen ve başka güzergâhlara yönlendirilen petrol miktarının günlük yaklaşık 15 milyon varile ulaştığını açıkladı. Bu rakamın, savaş öncesindeki günlük yaklaşık 20 milyon varillik seviyeye yaklaştığı belirtildi.

Trump’ın “tam kontrol” açıklaması tartışılıyor

ABD Başkanı Donald Trump’ın Hürmüz Boğazı üzerinde “tam kontrol” sağlandığını açıklamasının ardından CNN, bu iddianın sahadaki gelişmelerle tam olarak örtüşmediğine dikkat çekti.

İran’ın saldırılarının devam etmesi ve petrol sevkiyatlarının hâlâ normal seviyelerin altında bulunması, boğaz üzerinde herhangi bir tarafın mutlak hâkimiyet kurduğu iddiasını zayıflatıyor.

Dan Pickering’e göre İran’ın hedefi hiçbir zaman boğazın tamamını yönetmekten ziyade deniz taşımacılığı üzerindeki caydırıcılık ve nüfuz kapasitesini göstermek oldu. Tahran’ın bu kapasitesinin bir bölümünü hâlâ koruduğu belirtilirken, büyük miktarlardaki petrolün ABD koruması altında taşınabilmesi İran’ın caydırıcılığının çatışmanın ilk dönemlerine kıyasla zayıfladığını gösteriyor.

Öte yandan Umman ile İran’ın, ABD’nin katılımı olmadan deniz trafiğini yeniden düzenlemek amacıyla ikili görüşmelere başlaması denklemi daha da karmaşık hale getiriyor. Bu girişimin Trump yönetiminin tepkisini çektiği belirtiliyor.

Uzmanlar kesin bir sonuca varmak için erken olduğunu belirtirken, mevcut tablo İran’ın dünyanın en önemli enerji geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı üzerindeki önceki dönemlerdeki güçlü nüfuzunun en azından bir bölümünü kaybettiğine işaret ediyor.