İran, Hamaney'e veda ederken iktidar kavgası derinleşiyor

İran'da Ali Hamaney için bir hafta sürecek cenaze törenleri devam ederken, ülke siyasetinde uzun yıllardır tartışılan halefiyet meselesinin sona ermediği, aksine yeni bir güç mücadelesine dönüştüğü değerlendiriliyor.

Hamaney'in ölümünden sonraki 10 gün içinde oğlu Mücteba Hamaney'in yeni Dini Lider olarak öne çıkarılmasıyla halefiyet tartışmalarının kapanması hedeflenmişti. Ancak Mücteba Hamaney'in kamuoyu önünde görünmemesi ve adına yayımlanan mesajların iktidarı fiilen kullandığı yönünde kamuoyunu ikna edememesi, belirsizlikleri artırdı.

İran'ı yakından takip eden birçok analiste göre, ülkede karar alma mekanizması artık tek bir liderden ziyade aile bağları, İran-Irak Savaşı döneminden kalan ilişkiler ve Tahran, İsfahan, Huzistan ile Horasan gibi bölgelerde şekillenen güç ağlarının etkisi altında bulunuyor.

Güç dengeleri yeniden şekilleniyor

Uzmanlara göre bu ağlar uzun yıllardır varlığını sürdürse de Ali Hamaney'in otoritesi sayesinde dengelenebiliyordu. Bunun örneklerinden biri olarak Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) komuta kademesindeki bölgesel rekabet gösteriliyor. Hamaney'in 2019 yılında Hüseyin Selami'yi komutanlığa getirmesi, bu rekabeti kontrol altına alma girişimi olarak değerlendiriliyor.

Öte yandan eski reformcu-muhafazakâr ayrımının büyük ölçüde ortadan kalktığı, siyasi rekabetin artık Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf'ın tanımıyla "devrimciler" ile "süper devrimciler" arasında yaşandığı ifade ediliyor.

ABD ile müzakerenin sahibi kim olacak?

Analize göre Tahran'daki siyasi mücadele artık ABD ile müzakerenin yapılıp yapılmayacağı üzerine değil, bu sürecin siyasi sahibi olma yarışı etrafında şekilleniyor.

Geçtiğimiz haftalara kadar Kalibaf ve Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi'yi Washington ile görüşmek istemekle suçlayan bazı sertlik yanlısı isimler de artık İran'ın ekonomik çıkarlarının korunması için ABD ile uzlaşının gerekli olabileceğini savunuyor.

Buna karşın Devrim Muhafızları içindeki en sert kanat, ülkenin önceliğinin füze programını korumak olduğunu belirtirken, milletvekili İsmail Kevseri ile Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhammed Bakır Zülkadr gibi isimler Ali Hamaney'in öldürülmesine karşı misilleme yapılması gerektiğini savunmayı sürdürüyor.

Analistler, Mücteba Hamaney'in kamuoyu önündeki yokluğunun devam etmesiyle birlikte, daha önce Ali Hamaney'in merkezi otoritesi altında hareket eden güç odaklarının artık İran'ın gelecekteki siyasi yönelimini belirlemek ve ABD ile yürütülen diplomatik sürecin kontrolünü ele geçirmek için rekabet ettiğini değerlendiriyor.