İran savaşı: Çin’in önceliği İran’daki rejim değil enerji güvenliği

ABD ve İsrail’in İran’a karşı başlattığı askeri operasyonlar, Çin’in Orta Doğu’daki ekonomik ve enerji çıkarlarını zor bir dengeyle karşı karşıya bıraktı. Pekin yönetimi çatışmada taraf olmaktan kaçınırken, savaşın bölgesel bir krize dönüşmesini engellemek için diplomatik girişimlerini artırıyor.

Çin’in İran üzerindeki etkisinin sınırlı olduğu belirtilirken, Pekin’in ABD, İsrail ve İran Devrim Muhafızları üzerinde doğrudan baskı kurabilecek güçlü bir kaldıraçtan yoksun olduğu ifade ediliyor. Bu nedenle Çin’in stratejisi, İran’daki siyasi geleceğe müdahil olmaktan ziyade ekonomik riskleri yönetmek ve çatışmanın yayılmasını önlemek olarak öne çıkıyor.

Pekin’den arabuluculuk girişimi

Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, çarşamba günü Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki mevkidaşlarıyla yaptığı telefon görüşmelerinde Orta Doğu’ya bir arabulucu gönderileceğini açıkladı.

Pekin yönetimi, özellikle Basra Körfezi’nde artan gerilimin küresel enerji piyasalarında dalgalanmaya yol açmasından endişe ediyor. Çin ekonomisi büyük ölçüde İran, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’nden gelen petrol akışına bağımlı durumda.

Hürmüz Boğazı’nda risk büyüyor

Savaşın başlamasının ardından tanker sigorta maliyetleri yükselirken, küresel petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiği de ciddi şekilde yavaşladı.

İran Devrim Muhafızları’na yakın bir danışman, boğazdan geçmeye çalışan gemilerin hedef alınabileceğini söylemişti. Bunun üzerine Çin Dışişleri Bakanlığı tüm taraflara “askeri operasyonları derhal durdurma ve Hürmüz Boğazı’ndaki seyrüsefer güvenliğini koruma” çağrısı yaptı.

Çin için öncelik enerji ve ticaret

Uzmanlara göre Çin’in İran krizindeki temel öncelikleri üç başlıkta toplanıyor:

Enerji güvenliği: İran ve Körfez ülkelerinden istikrarlı ve uygun fiyatlı petrol tedariki

Kuşak ve Yol yatırımları: Körfez’deki limanlar, demiryolları ve altyapı projelerinin korunması

Stratejik tarafsızlık: Bölgedeki ülkelerle dengeli ilişkileri sürdürmek

Bu nedenle Pekin’in İran yönetimini kurtarmak için askeri destek sağlaması beklenmiyor. Analistlere göre Çin, ABD Başkanı Donald Trump’ın nisan ayında Pekin’e yapması planlanan ziyaret öncesinde Washington ile ilişkileri riske atmak istemiyor.

Propaganda savaşı da büyüyor

Çin devlet medyasında yayımlanan yorumlarda ise savaş, ABD’nin bölgesel politikalarının yarattığı “istikrarsızlık” olarak tanımlanıyor. CGTN yorumcuları askeri gücün diplomasinin yerini aldığını savunurken, People’s Daily Online’da yayımlanan bir başyazıda “nükleer yayılmayı önleme iddiasıyla güç kullanmanın güveni zedelediği” ifade edildi.

Öte yandan Çin sosyal medyasında savaşla ilgili çok sayıda içerik hızla yayılıyor. Yapay zekâ ile üretilmiş ve ABD uçak gemisinin İran füzeleri tarafından vurulduğunu iddia eden videoların milyonlarca kez izlendiği bildirildi. ABD yönetimi ise bu iddiaları yalanladı.

Uzmanlara göre Pekin, İran’daki gelişmelerden çok enerji hatlarının güvenliği ve bölgesel ticaretin sürdürülebilirliği üzerinde yoğunlaşmaya devam edecek.