Protesto sonrası hesaplaşma: İran yönetimi muhalif siyasetçilere yöneldi

İran’daki dini yönetim, protestolara yönelik kanlı müdahalenin ardından baskı dalgasını yalnızca sokaklarla sınırlı tutmayarak siyasi alana da taşıyor. Rejim güçlerinin binlerce göstericiyi öldürdüğüne ilişkin iddialar, ülke içindeki siyasi dengeleri sarsarken, bu sürece karşı açık tavır alan reformist siyasetçiler hedef alınmaya başladı.

Son günlerde, aralarında liderlerinin de bulunduğu en az yedi reformist siyasetçi gözaltına alındı. Söz konusu isimler, İran’daki reformist partileri bir araya getiren ve 2024 seçimlerinde Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ı destekleyen Reform Cephesi’nin (Reformist Front) önde gelen temsilcileri arasında yer alıyor.

Reform Cephesi üyeleri, hükümetin ölümlerden “isyancılar ve teröristleri” sorumlu tutan resmi söyleminden ayrılarak, güvenlik güçlerinin gerçekleştirdiği katliamı açıkça kınamıştı.

Reformist lider gözaltında

Reform Cephesi lideri Azar Mansouri, Telegram üzerinden yaptığı açıklamada, “Bu ülkenin gençlerine kan ve kir bulaştıranlara öfkemizi ve tiksintimizi ilan ediyoruz. Hiçbir güç, hiçbir gerekçe bu büyük trajediyi temizleyemez” ifadelerini kullandı.

Mansouri, Şubat ayı başında rejim içinden reform çabalarının başarısız olduğunu da belirtmişti. 8 Şubat’ta ise Devrim Muhafızları İstihbarat Birimi tarafından gözaltına alındı.

İran yargı erki başkanı Gulamhuseyin Mohseni Ejei, gözaltıların ardından yaptığı açıklamada, “İslam Cumhuriyeti’ne içeriden karşı açıklama yapanlar, Siyonist rejim ve Amerika’nın sesini yankılıyor” dedi.

Devlet medyasına göre, Reform Cephesi Sözcüsü Javad Emam ve siyasi komite başkanı Ebrahim Asgharzadeh kefaletle serbest bırakıldı.

Hamaney’e istifa çağrısı

Gözaltına alınan bir diğer isim olan eski milletvekili Ali Shakouri-Rad, yayımlanan bir ses kaydında 86 yaşındaki dini lider Ali Hamaney’e istifa çağrısında bulunmuştu.

Shakouri-Rad kayıtta, Hamaney’in yetkilerini Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan’a devretmesi gerektiğini savunarak, “Bu yaşta görüşlerini değiştiremeyebilir ama kenara çekilebilir” ifadelerini kullandı.

Eski Dışişleri Bakan Yardımcısı Mohsen Aminzadeh de gözaltına alınan reformistler arasında.

Sistem içindeki denge zayıflıyor

Uzmanlara göre reformistlere yönelik operasyonlar, rejim içindeki ılımlı denge unsurlarını zayıflatıyor. Washington merkezli araştırma kuruluşu DAWN’dan Omid Memarian, bu çıkışların önemine dikkat çekerek, “Bunlar sistem içinden, başkana yakın isimler” değerlendirmesinde bulundu.

Chatham House uzmanı Aniseh Bassiri Tabrizi ise, sertlik yanlılarının iç ve dış politikada belirleyici konumda olduğunu ve reformistlere yönelik baskının bu mesajı verdiğini ifade etti.

Pezeşkiyan ise giderek yalnızlaşıyor. 2024’te reformist desteğiyle seçilen cumhurbaşkanı, ekonomik kriz derinleşirken ve güvenlik güçleri protestoları bastırırken tabanının önemli kısmını kaybetti. Şiddet için özür dileyen Pezeşkiyan, ancak hükümetin sorumluluğunu açıkça kabul etmedi; olayları “yabancı komplolara” bağladı ve ulusal birlik çağrısı yaptı.

Geniş çaplı tutuklamalar

İnsan hakları gruplarına göre protestoların başlamasından bu yana 52 binden fazla kişi gözaltına alındı. ABD merkezli Human Rights Activists in Iran, yaklaşık 7 bin ölüm vakasını doğruladığını açıkladı.

Gözaltına alınanlar arasında öğrenciler, sivil toplum aktivistleri, yaralı protestocuları tedavi eden sağlık çalışanları ve hayatını kaybedenlerin yakınları bulunuyor.

Tüm baskılara rağmen, Tahran’ın çeşitli semtlerinde 11 Şubat Devrim yıldönümü öncesi “Hamaney’e ölüm” ve “Diktatöre ölüm” sloganlarının atıldığı bildirildi.

Bazı protestocular ise rejimin devrilmesi için ABD askeri müdahalesini tek gerçekçi seçenek olarak gördüklerini dile getiriyor. Nükleer programla sınırlı müzakerelere karşı çıkan bu kesim, mevcut diplomatik temasların rejimi ayakta tuttuğunu savunuyor.

Kuzey Tahran’da yaşayan 17 yaşındaki bir lise öğrencisi, “Şimdi İran sokaklarında attığınız her adımda birinin öldüğü yeri basıyorsunuz” diyerek ülkedeki atmosferi “dev bir mezarlık” olarak tanımladı.