Savaşın vurduğu ekonomi İran’da yeni protestoların zeminini hazırlıyor

İran’da haftalardır süren savaş, zaten kırılgan olan ekonomiyi çöküşün eşiğine getirirken, artan yoksulluk ve hayat pahalılığı yeni protesto dalgalarına dair endişeleri artırıyor. Ülkede gıda fiyatlarının saatlik artış gösterdiği, temel ürünlerin ise savaş öncesine göre en az yüzde 50 zamlandığı belirtiliyor.

Ekonomik göstergeler, krizin boyutunu açık şekilde ortaya koyuyor. Resmi verilere ve ekonomistlere göre nüfusun yüzde 40’ından fazlası mutlak yoksulluk sınırının altında yaşıyor. Başkent Tahran’da bu oran yüzde 50’yi aşarken, bazı uzmanlar gerçek yoksulluk oranının ülke genelinde yüzde 60’ın üzerine çıktığını değerlendiriyor.

Gelir dağılımındaki uçurum da giderek derinleşiyor. Aylık 50 milyon tümen altında kazanan geniş kesimler yoksulluk sınırının altında kalırken, yüksek gelir grubuyla aradaki fark hızla açılıyor. Öte yandan Tahran’da ortalama maaşların 25 milyon tümen civarında kaldığı, yani çalışanların büyük bölümünün temel yaşam standartlarını karşılayamadığı ifade ediliyor.

Savaşın etkisi yalnızca fiyat artışlarıyla sınırlı değil. İnternet kesintileri birçok hizmet sektörünü durma noktasına getirirken, üretim tesisleri hammadde sıkıntısı yaşıyor. İdari sistemdeki aksaklıklar da ekonomik faaliyetleri daha da zorlaştırıyor. Tahran’da yaşayan bir vatandaş, mevcut durumu “Artık dayanmak imkânsız” sözleriyle özetliyor.

İran ekonomisi, savaş öncesinde de ciddi sorunlarla karşı karşıyaydı. Yüksek enflasyon, döviz kuru dalgalanmaları ve devlet bağlantılı kurumlara sağlanan ayrıcalıklar uzun süredir eleştiri konusu. Son aylarda doların hızla yükselmesi, ulusal para biriminin değer kaybını hızlandırarak ekonomik dengeleri daha da bozdu.

Uluslararası Para Fonu’nun (IMF) değerlendirmelerine göre, 2025 yılında İran ekonomisi ciddi bir daralma sürecine girdi. Hanehalkı gelirlerinin reel değerinin bir önceki yıla göre yüzde 30’dan fazla düştüğü tahmin ediliyor. Uzmanlar, enflasyonun savaş öncesinde bile II. Dünya Savaşı’ndan bu yana en yüksek seviyeye ulaştığını vurguluyor.

Artan hayat pahalılığı özellikle düşük ve orta gelirli kesimleri vuruyor. Birçok aile, yükselen gıda fiyatları nedeniyle bazı temel ürünleri tüketim listesinden çıkarmak zorunda kalıyor. Bu durum, toplum genelinde umutsuzluk, depresyon ve sosyal gerilimi artırıyor.

Geçtiğimiz aylarda yaşanan ülke çapındaki protestolar, ekonomik sıkıntıların hızla siyasi taleplere dönüşebileceğini göstermişti. Uzmanlar, mevcut koşulların devam etmesi halinde benzer ya da daha geniş çaplı gösterilerin yeniden patlak verebileceği uyarısında bulunuyor.

Ekonomistler, olası bir uluslararası anlaşmanın kısa vadede sınırlı etki yaratacağını, çünkü İran ekonomisinin temel sorunlarının yapısal olduğunu belirtiyor. Yaptırımların kaldırılmaması ve kapsamlı reformların hayata geçirilmemesi durumunda, ekonomik krizin derinleşmeye devam edeceği ifade ediliyor.