Rojava'da entegrasyon tartışması: Statüden siyasi haklara

SAMER saha Araştırmaları Merkezi, 22 Ağustos-15 Eylül 2026 tarihleri arasında Rojava'daki Kürtlerin Suriye devlet yapısına entegrasyonuna ilişkin 175 X paylaşımını inceleyen bir araştırma yayımladı.

Araştırmaya göre tartışmalar başlangıçta Demokratik Suriye Güçleri'nin (DSG) bağımsız askeri yapı olarak sona ermesi ve askeri entegrasyon üzerinde yoğunlaşırken, süreç içinde Kürtlerin siyasi, kültürel ve güvenlik hakları öne çıktı.

SAMER, sosyal medyadaki tartışmalarda entegrasyonun ne tamamen reddedildiğini ne de koşulsuz desteklendiğini belirtti. Çatışmanın sona ermesi ve siyasi normalleşme beklentisiyle birlikte elde edilen hakların kaybedilmesi ve merkeziyetçiliğin güçlenmesine yönelik kaygıların da dile getirildiği kaydedildi.

Araştırmada bu durumun temel kavramı “koşullu umut” olarak tanımlandı. Entegrasyona yönelik beklentilerin dil, kültür, siyasi temsil, güvenlik ve kurumsal devamlılık alanlarında somut güvencelere bağlandığı ifade edildi.

“Entegrasyon gerçekleşecek mi?” sorusundan “Nasıl bir düzen yaratacak?” sorusuna

SAMER'e göre dönemin başında tartışmaların temel sorusu “Entegrasyon gerçekleşecek mi?” iken, eylül ayının ilk yarısında soru “Gerçekleşen entegrasyon nasıl bir düzen yaratacak?” şeklinde değişti.

DSG'nin feshi ve askeri entegrasyon tartışmalarının ardından Kürtçe eğitim, siyasi haklar, kültürel kimlik, yerel kurumların geleceği ve güvenlik konuları gündemin merkezine yerleşti.

Üç farklı yaklaşım öne çıktı

Araştırmada entegrasyona ilişkin üç temel yaklaşım tespit edildi.

Olumlu yaklaşım, entegrasyonu çatışmanın sona ermesi, siyasi normalleşme ve Kürtlerin yeni Suriye'nin kuruluşuna katılımı açısından değerlendiriyor.

Koşullu yaklaşım, entegrasyonun ancak dil, kültür, siyasi temsil, güvenlik ve kurumsal devamlılık alanlarında güvence sağlanması halinde kabul edilebileceğini savunuyor.

Eleştirel yaklaşım ise süreci mevcut kazanımların tasfiyesi, merkeziyetçiliğin güçlenmesi ve asimilasyon riski üzerinden değerlendiriyor.

Araştırmaya göre bu yaklaşımlar arasında kesin sınırlar bulunmuyor. Aynı paylaşımda savaşın sona ermesine yönelik umut ile hak kaybı endişesi birlikte yer alabiliyor.

Kürtçe eğitim ilk sınamalardan biri

Araştırmada Kürtçe eğitim, entegrasyonun günlük hayattaki ilk önemli sınamalarından biri olarak gösterildi.

Paylaşımlarda yalnızca Kürtçenin tanınmasının değil, dilin okullarda fiilen kullanılmasının da öne çıktığı belirtildi. Kürtçenin kimlik, kültürel hafıza, toplumsal aidiyet ve gelecek kuşakların devamlılığıyla ilişkilendirildiği kaydedildi.

Güvenlik kaygıları öne çıktı

Eski DSG mensubu Sami Şeyhmus Heso'nun (Sîpan Hîznî) öldürülmesi ve Kobani cezaevi olayı da tartışmanın güvenlik boyutunu öne çıkardı.

SAMER'e göre bu gelişmelerin ardından “Devlet bölge halkını koruyabilecek mi?” ve eski DSG mensuplarının güvenliği nasıl sağlanacak?” soruları daha görünür hale geldi.

Araştırmada, sosyal medyada olaylara ilişkin sorumluluk ve nedenlendirmelerin önemli bölümünün doğrulanmış olgulardan ziyade kullanıcıların olayları yorumlama biçimleri olduğu vurgulandı.

Kobani hafızası tartışmanın parçası

Araştırmaya göre Kobani ve IŞİD'e karşı mücadele dönemine ilişkin toplumsal hafıza da güncel tartışmalarda önemli bir yer tutuyor.

Sosyal medya paylaşımlarında geçmişte verilen mücadele ile bugün ortaya çıkan siyasi tablo karşılaştırılırken, yeni düzenin Kürtlerin geçmişte elde ettiği kazanımları ve verilen mücadeleyi ne ölçüde karşılayacağına ilişkin beklentilerin öne çıktığı belirtildi.

Şam ve Kürt aktörlerine yönelik değerlendirmeler ayrışıyor

Araştırmada Şam yönetimine ilişkin değerlendirmelerin de iki ana hatta ayrıldığı ifade edildi.

Bir kesim Şam'la entegrasyonu çatışmanın sona ermesi ve Kürtlerin yeni Suriye'nin siyasi yapısına katılması açısından değerlendirirken, başka bir kesim merkeziyetçiliğin güçlenmesi ve yerel kurumların zayıflamasına ilişkin kaygıları öne çıkarıyor.

Mazlum Abdi ve İlham Ahmed gibi Kürt siyasi aktörlerine yönelik değerlendirmelerde de benzer bir ayrışmanın görüldüğü belirtildi. Bazı paylaşımlarda bu isimler siyasi çözüm arayışının aktörleri olarak değerlendirilirken, bazı paylaşımlarda eleştiriliyor.

“DSG'nin sona ermesi Kürt meselesini bitirmiyor”

SAMER'in değerlendirmesine göre DSG'nin bağımsız askeri yapı olarak sona ermesi, Kürtlerin taleplerini ortadan kaldırmıyor; tartışmanın niteliğini değiştiriyor.

Askeri statü ve entegrasyon tartışmalarının yerini giderek anayasal statü, siyasi temsil, Kürtçe eğitim, kültürel haklar, yerel kurumlar ve güvenlik güvenceleri alıyor.

Araştırmada, entegrasyonun toplumsal kabulünün yalnızca kurumların birleşmesine bağlı olmadığı; hak güvencesi, güvenlik, siyasi temsil, kültürel devamlılık ve öngörülebilirliğin de belirleyici olduğu sonucuna varıldı.

SAMER, bu çerçevede entegrasyonun tamamlanmış bir sonuçtan ziyade, günlük yaşamda ve uygulamada sınanacak yeni bir siyasi dönem olarak değerlendirildiğini belirtti.

Araştırmanın tamamı…