Suriye’de güç dengesi değişti: IŞİD tutuklu sistemi çöktü

 New York Times’ın haberine göre, Suriye’de güç dengelerinin hızla değişmesi, yıllardır ABD destekli Suriye Demokratik Güçleri (DSG) tarafından yönetilen IŞİD tutuklu sistemini altüst etti. DSG’nin çekilmesinin ardından Şam yönetiminin kontrolüne geçen hapishane ve kamplarda firarlar yaşanırken, binlerce tutuklu ve ailelerinin akıbeti uluslararası toplum için yeni bir güvenlik krizine dönüştü.

New York Times muhabirlerinden oluşan bir ekip ve bir fotoğrafçı, Suriye'nin kuzeydoğusunda iki hafta geçirdi ve üç gözaltı merkezini ziyaret etti. Ekip, hem terk edilmiş tesislerde hem de yeni yönetim altına giren kamplarda sistemin hızla çözüldüğüne dair bulgular elde etti.

Şeddadi’de firar: Sistemin çöküşünün sembolü

Ocak ayında kuzeydoğu Suriye’deki Şeddadi kasabası yakınlarında meydana gelen hapishane firarı, bölgede yaşanan ani güç değişiminin en çarpıcı örneklerinden biri oldu. Kaçan mahkûmların geride bıraktığı turuncu tulumlar ve terk edilmiş nöbetçi alanları, güvenlik sisteminin nasıl çöktüğünü gözler önüne serdi.

Son haftalarda Suriye hükümet güçleri, yıllardır DSG kontrolünde bulunan geniş alanları ele geçirdi. DSG, ABD öncülüğündeki koalisyonla birlikte 2019’da IŞİD’in yenilgiye uğratılmasından bu yana binlerce örgüt mensubunu ve ailelerini hapishane ve kamplarda tutuyordu.

Habere göre bu değişim, IŞİD tutukluları meselesini Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed el-Şara için önemli bir sınava dönüştürdü. Aynı zamanda ABD öncülüğündeki koalisyon ve diğer ülkeler için de yeni bir politika hesaplamasını zorunlu kıldı.

ABD’den tutukluları Irak’a taşıma operasyonu

Firardan kısa süre sonra ABD ordusu, “yüksek riskli” olarak değerlendirilen binlerce erkek tutuklunun Irak’taki tesislere transfer edilmesini içeren karmaşık bir operasyon başlattı. Üç hafta içinde yaklaşık 5 bin 700 tutuklunun Irak’a nakledildiği açıklandı. Tutukluların Bağdat’ta yargılanacağı ve ardından kendi ülkelerine gönderileceği belirtildi.

El Hol kampı boşaltıldı, binlerce kişi ayrıldı

Şam yönetimi ayrıca Şeddadi hapishanesi ile 20 binden fazla kadın ve çocuğun kaldığı El Hol kampının kontrolünü devraldı. Ancak hükümet, sistemi önceki şekilde sürdürmeyeceğini açıkladı. Yetkililer binlerce kişinin kamptan ayrılmasına izin verildiğini ve son ailelerin de tahliye edildiğini duyurdu.

Yetkililer kampta kalanların tamamının IŞİD bağlantılı olmadığını savunurken, DSG’yi koordinasyonsuz çekilmekle suçladı. Hükümet güçlerinin kampa DSG çekildikten yaklaşık 10 saat sonra ulaştığı, bu sürede oluşan güvenlik boşluğunun yüzlerce kişinin kaçmasına yol açtığı öne sürüldü.

IŞİD hücreleri kaostan yararlandı iddiası

Bağımsız araştırmacılar yaşanan kaosun IŞİD hücreleri tarafından fırsata çevrildiğini belirtiyor. Suriye içindeki uyuyan hücrelerin yanı sıra Irak’tan gelen militanların da firarları organize ettiği iddia edildi.

El Hol kampının bazı bölümlerinin tamamen boşaldığı, çadırların parçalandığı ve tesislerin terk edildiği gözlemlendi. Yardım kuruluşları ise ani tahliyelerin güvenlik riskleri doğurduğu ve bazı kaçışlarda içeriden yardım olup olmadığı sorularının gündeme geldiği uyarısında bulundu.

Yargı süreci belirsiz, dosyalar eksik

Suriye yönetimi firarın etkisini küçümseyerek kaçanların büyük bölümünün yeniden yakalandığını açıkladı. Buna rağmen uzmanlar, hapishane sisteminin dağılmasının IŞİD tehdidinin yeniden canlanması riskini artırabileceği görüşünde.

Öte yandan hükümetin devraldığı bazı hapishanelerde tutukluların dosyalarının DSG tarafından teslim edilmemesi, yargı sürecini zorlaştırıyor. Şam’dan gönderilen hâkimler, bazı tutukluların suçlarının kesinleşmediğini ve incelemelerin sürdüğünü belirtti.

Bölgesel güvenlik açısından yeni riskler

Uzmanlara göre, Suriye’deki yeni güç dengesi yalnızca ülke içi güvenliği değil, bölgesel terörle mücadele stratejilerini de yeniden şekillendirecek potansiyele sahip. Hapishane sisteminin geleceği ve binlerce yabancı uyruklu tutuklunun akıbeti, önümüzdeki dönemde uluslararası gündemin önemli başlıklarından biri olmaya devam edecek.