BAE’nin İran kararı Tahran’ı zora soktu

Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE), İran’la tüm ticari ve finansal işlemlerini belirsiz bir süreyle askıya aldığını açıklaması, iki ülke arasındaki ekonomik ilişkileri Körfez’deki savaş ve artan gerilimin ardından en zorlu dönemlerinden birine taşıdı. Kararın, yaptırımlar döneminde BAE’yi önemli bir ticaret ve finans merkezi olarak kullanan İran ekonomisi üzerinde ciddi baskı oluşturabileceği değerlendiriliyor.

BAE’nin kararı, ülke Savunma Bakanlığı’nın 18 Ağustos 2026 Salı akşamı İran’dan fırlatılan iki balistik füzenin tespit edildiğini açıklamasından birkaç saat sonra geldi. Bakanlık, füzelerden birinin karasularının dışında, diğerinin ise BAE suları içerisinde düştüğünü bildirdi.

Açıklamanın ardından BAE Dışişleri Bakanlığı, İran’la ticari ve finansal işlemlerin askıya alındığını duyurdu.

Tahran ise BAE’nin açıklamasını hemen reddetti. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, suçlamayı “temelsiz bir iddia” olarak nitelendirerek, BAE’nin tutumunun iyi komşuluk ilkelerine aykırı olduğunu ve bölge ülkeleri arasında güveni yeniden tesis etme çabalarına zarar verdiğini söyledi.

İran için ikamesi zor bir ortak

BAE’nin kararı, yaptırımlar döneminde İran’ın küresel pazarlara ve uluslararası finans sistemine ulaşmasında en önemli kapılardan biri haline gelen ekonomik ilişkilerin geleceği konusunda soru işaretleri oluşturdu.

İran gümrük verilerine göre, 2025 yılının Mart-Aralık dönemine denk gelen İran takviminin 1404 yılının ilk dokuz ayında BAE, 13,553 milyar dolarlık ihracatla İran’ın başlıca ithalat kaynaklarından biri oldu. BAE, İran’ın toplam ithalatının üçte birinden fazlasını karşılarken, 12,108 milyar dolarlık ihracatla Çin ikinci sırada yer aldı.

BAE, İran’ın toplam dış ticaretinin yüzde 30’undan fazlasını oluştururken, İran’ın ihracatının yaklaşık yüzde 13’ü de BAE’ye gerçekleştiriliyor.

Ancak BAE’nin İran açısından önemi yalnızca mal ticaretiyle sınırlı değil. Ülke, İran’ın dış ticareti için önemli bir finans ve nakit merkezi haline gelmiş durumda. Tahminlere göre İran’ın ithalatı için ihtiyaç duyduğu dövizin yaklaşık yüzde 80’i dirhem piyasası üzerinden karşılanıyordu.

Bazı işlemlerde Çin yuanı önce BAE’de dirheme, ardından dolar veya diğer para birimlerine çevriliyordu.

İran-BAE Ticaret Odası eski Başkanı Ferşid Ferzengan, İran'ın Şark gazetesine yaptığı değerlendirmede iki ülke arasındaki ilişkilerin bozulmasının İran için “çok maliyetli” olduğunu belirtti. Ferzengan, BAE'nin yerine başka bir ülkenin konulmasının kolay olmadığını ve bunun İran ekonomisinin üzerindeki maliyetleri artıracağını söyledi.

Taşıma maliyetleri iki katına çıktı

Ferzengan, BAE’nin İran açısından önemini göstermek için taşıma maliyetlerini örnek gösterdi.

Buna göre savaş öncesinde BAE’den İran’a bir yük konteynerinin taşınma maliyeti yaklaşık 4 bin dolar iken, savaşın ardından ve Hürmüz Boğazı’ndaki belirsizliklerin etkisiyle bu rakam yaklaşık 8 bin dolara yükseldi.

Ferzengan, Tahran’ın Cebel Ali Limanı’na alternatif olarak Türkiye’deki Mersin Limanı’na yöneldiğini ancak bu güzergâhtan bir konteyner taşımanın maliyetinin yaklaşık 10 bin dolar olduğunu belirtti.

Bu nedenle savaş risklerine rağmen BAE güzergâhının İran açısından hâlâ daha düşük maliyetli olduğunu ifade etti.

İlişkilerde aylardır gerilim yaşanıyordu

BAE’nin son kararı, iki ülke arasındaki ilişkilerin geleceğine dair çelişkili haberlerin gündeme geldiği ayların ardından geldi.

Savaş sürecinde Abu Dabi büyükelçisini geri çekerken, kendi topraklarındaki İran hastanelerini ve okullarını kapattı. Ayrıca çok sayıda İran vatandaşının oturma izinlerini iptal etti.

Ticari ve finansal ilişkilerin askıya alınmasıyla birlikte Tahran, daha uzak ve daha pahalı alternatif güzergâhlar bulmak zorunda kalabilir. İran açısından BAE’nin yerini doldurabilecek bir ortak bulmanın da kolay olmadığı belirtiliyor.

Bu gelişme, İran ekonomisinin dış ticaret ve finansman kanallarında yeni bir baskı dönemine girdiğine işaret ederken, krizin aşılması için şu aşamada belirgin bir siyasi çıkış yolu görünmüyor.