Hamas’ı silahsızlandırmak: ABD’nin Irak milislerini tasfiye deneyiminden çıkan dersler

ABD’nin 2003 sonrası Irak’ta milisleri silahsızlandırma çabalarında görev almış eski bir yetkilinin kaleme aldığı analiz, Gazze’de Hamas’ın silahsızlandırılmasına yönelik tartışmalara çarpıcı uyarılar içeriyor. Yazıya göre, Hamas ya tam anlamıyla yenilgiye uğramadan ya da liderlerine siyasi varlık ve kişisel güvenlik sunan inandırıcı bir alternatif ortaya konmadan silah bırakmayacak.

Irak Deneyimi: Silahsızlanma Neden Başarısız Oldu?

ABD öncülüğündeki Koalisyon Geçici Yönetimi (CPA), 2004’te Irak’ta “geçiş ve topluma yeniden entegrasyon” programı başlattı. Amaç, iç savaşın altyapısı olarak görülen silahlı milisleri dağıtmak ve üyelerini sivil hayata kazandırmaktı.

Program kapsamında Kürt, Şii ve Sünni bazı siyasi gruplar silahsızlanmayı kabul etti. Ancak Sadr Hareketi ve eski Saddam rejimi unsurlarının öncülük ettiği Sünni direniş sürece katılmayı reddetti. Bunun temel nedeni, bu grupların ne siyasi geleceğe ne de can güvenliğine dair inandırıcı bir garanti görmemesiydi.

Analize göre Irak’ta silah bırakmayı kabul eden gruplar, gelecekte siyasi güç elde edebileceklerine ve devletin kendilerini koruyabileceğine inanıyordu. Silah bırakmayanlar ise bunun “ölüm fermanı” anlamına geleceğini düşündü.

Gazze ile Irak Arasındaki Benzerlikler

Yazar, Gazze ile 2004 Irak’ı arasında önemli paralellikler kuruyor:

• Her iki durumda da dış güçler mevcut yönetimi askeri olarak devirdi
• Hamas, Irak’taki Baas rejimi gibi tek başına iktidar olmuş bir yapı
• Hamas mensupları da Saddam yanlıları gibi, silah bırakmaları halinde intikam ve infaz korkusu taşıyor

Ancak kritik bir fark var: Irak’ta Hamas’ın yerine geçebilecek yerli siyasi aktörler varken, Gazze’de Hamas’ın alternatifi olacak meşru ve güçlü bir Filistin yönetimi bulunmuyor.

Hamas Neden Silah Bırakmaz?

Analize göre Hamas’ın silahsızlanmasını engelleyen üç temel faktör bulunuyor:

1. Varoluşsal korku: Hamas üyeleri, silah bıraktıklarında İsrail ya da rakip Filistinli gruplar tarafından öldürüleceklerine inanıyor
2. Siyasi çıkış yolu yokluğu: Hamas, iktidara ya da siyasi etkiye geri dönme ihtimali görmüyor
3. İdeolojik motivasyon: Hamas yalnızca siyasi değil, aynı zamanda dini bir hareket ve bazı liderleri çatışmayı “ilahi bir görev” olarak görüyor

Bu nedenle, yazara göre Hamas’ın Saddam yanlıları kadar direnç göstermesi şaşırtıcı değil.

İki Olası Senaryo

ABD’nin Irak deneyiminden çıkan derslere göre Hamas’ın silahsızlandırılması ancak iki şekilde mümkün:

• Tam ve kesin yenilgi: Direnişin anlamsız hale gelmesi
• İnandırıcı bir siyasi ve güvenlik düzeni: Hamas üyelerine hayatta kalabilecekleri ve siyasi olarak tamamen yok olmayacakları bir gelecek sunulması

Ancak analiz, kısa vadede iki senaryonun da gerçekçi olmadığını vurguluyor.

İsrail ve Uluslararası Çabalar Neden Yetersiz?

Yazıya göre İsrail ordusu Hamas’ı ciddi şekilde zayıflattı ancak örgütlü direnişi tamamen bitiremedi. Öte yandan uluslararası toplumun öne sürdüğü yeniden yapılanma ve entegrasyon planları da, Gazze’de meşru bir yönetim ve etkili güvenlik gücü oluşturulamadığı için sonuçsuz kaldı.

Kurulması planlanan uluslararası güvenlik gücünün ise Hamas’la doğrudan çatışmaya girmeye ya da örgüt üyelerini korumaya niyetli olmadığı belirtiliyor.

Sonuç: Anahtar Gazze’yi Yönetebilmek

Analizin vardığı temel sonuç net:
Gazze’de güvenliği sağlayabilecek, adaleti tesis edebilecek ve halk tarafından meşru görülen bir yönetim kurulmadan Hamas’ın silahsızlandırılması mümkün değil.

Yazar, kısa vadeli “kolay çözümler” yerine uzun vadeli bir strateji, bölgesel ortaklarla sabırla inşa edilecek bir yönetim modeli ve gerçekçi beklentiler çağrısında bulunuyor.

“Barış, dayatmayla değil; zaman, güvenlik ve meşruiyetle gelir.”

* Terrence K. Kelly- War on the Rocks