İran, ABD ekonomik savaş başlatırken geri adım mı atacak, savaşı mı tırmandıracak?

İran yönetimi, ABD’nin ekonomik baskıyı artırdığı bir dönemde savaşın sona erdirilmesinin gerekli olabileceği mesajını verirken, Tahran’ın Washington’ın taleplerine boyun eğip eğmeyeceği belirsizliğini koruyor. Uzmanlara göre ekonomik baskı, İran’ı müzakereye yaklaştırabileceği gibi yeni bir tırmanışa da sürükleyebilir.

Tahran’da ekonomik baskı endişesi

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan cuma günü yaptığı açıklamada, İran'ın hâlâ “güç ve onur” konumundayken savaşın sona erdirilmesinin daha iyi olacağını söyledi.

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ise ekonomik durumun ağırlaşması halinde askeri gücün tek başına yeterli olmayacağını belirterek, halkın aç kalması, finansal dolaşımın durması, ekonomik büyüme ve üretimin gerilemesi halinde ülkenin ayakta kalamayacağını ifade etti.

İsrail Ulusal Güvenlik Çalışmaları Enstitüsü’ndeki İran ve Şii Ekseni Araştırma Programı Direktörü Raz Zimmt, bu açıklamaların Tahran’da mevcut durumun sürdürülemez olduğuna ilişkin farkındalığın arttığını gösterdiğini belirtti.

“Taviz yerine yeni bir savaş seçilebilir”

Zimmt’e göre İran yönetimi, ABD ile yeni bir savaş riskini almak ile Washington’a “tam teslimiyet” olarak gördüğü tavizleri vermek arasında kalabilir. Ancak Tahran’ın büyük tavizler vermek yerine yeniden çatışmayı göze almasının daha olası olduğunu savunan Zimmt, ekonomik baskının artması halinde İran’ın müzakerelere dönmeden önce gerilimi daha da yükseltebileceğini söyledi.

Washington ise baskıyı artırmaya hazırlanıyor. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, İran’a karşı “tarihin en sert yaptırımları”nın uygulanacağı mesajını verirken, deniz ablukasının da İran’ın ticaretini sıkıştırdığı belirtiliyor.

Enflasyon ve gıda fiyatları yükseliyor

İran savaşa yüksek enflasyon ve zayıflamış bir para birimiyle girdi. Resmi verilere göre yıllık enflasyon temmuz ayında yüzde 66’ya ulaşırken, gıda fiyatları bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 128 arttı.

Zimmt, ekonomik baskının İran’ın Hürmüz Boğazı üzerinden sahip olduğu kozları da zayıflatabileceğini belirtiyor. Ancak Tahran’da henüz politika değişikliği konusunda bir uzlaşı bulunduğuna dair işaret olmadığını ifade ediyor.

Hürmüz Boğazı kritik koz olmaya devam ediyor

İran, Hürmüz Boğazı’nı küresel ticaret üzerindeki en önemli baskı araçlarından biri olarak kullanmayı sürdürüyor. Savaş öncesinde günde 130’dan fazla ticari geminin geçtiği boğazdan perşembe günü yalnızca 7 emtia gemisinin geçtiği bildirildi.

Zimmt’e göre İran yönetimi, müzakerelere dönmeden önce Körfez ülkeleri ve küresel ekonomiye yeterli ekonomik maliyet yükleyerek pazarlık gücünü artırabileceğini hesaplıyor.

İran’ın geçmişte de ekonomik baskıya başlangıçta “stratejik sabır” politikasıyla karşılık verdiği, ancak baskının artmasıyla Körfez’deki gemilere yönelik saldırılar ve ABD’ye ait bir insansız hava aracının düşürülmesi gibi daha sert adımlara yöneldiği hatırlatılıyor.

Bu nedenle uzmanlara göre Washington’ın ekonomik baskısının İran üzerinde etkili olup olmayacağından çok, Tahran’ın artan baskıya müzakereyle mi yoksa yeni bir tırmanışla mı karşılık vereceği belirleyici olacak.