İran’ın İnfaz Makinesi: Siyasi idamlar artıyor, onlarca kişi ölüm riski altında

İran’da idam cezasının siyasi baskı aracı olarak kullanımında olağanüstü bir artış yaşanıyor.  İran İnsan Hakları Merkezi'nin (CHRI) yeni araştırmasına göre, son altı haftada aralarında Ocak 2026 protestolarında gözaltına alınan 10 kişinin de bulunduğu en az 22 siyasi mahkum idam edildi. Bu, ortalama her iki günde bir infaz anlamına geliyor.

Rapora göre infazlar; gizli yürütülen yargılamalar, işkence, zorla alınan itiraflar ve adil yargılama süreçlerinin tamamen yok sayılmasıyla gerçekleştirildi.

Sistematik bir siyasi infaz kampanyası

Raporda öne çıkan bulgular şöyle sıralandı:

- 17 Mart–27 Nisan 2026 arasında en az 22 siyasi mahkum idam edildi.

- İdam edilenlerin 10’u Ocak 2026 protestolarında gözaltına alınan kişilerdi.

- İnfazların çoğu ailelere ve avukatlara önceden bilgi verilmeden gizlice gerçekleştirildi.

- Yargılamalar hızlandırılmış, adil olmayan süreçlerle yürütüldü ve işkence altında alınan “itiraflara” dayandırıldı.

- Ocak protestolarında gözaltına alınan onlarca kişi benzer yöntemlerle idama mahkum edildi.

- En az iki kadın ve üç 17 yaşındaki çocuk hakkında idam kararı verildi.

- Yüzlerce kişi idam cezası ile sonuçlanabilecek suçlamalarla karşı karşıya.

- 28 Şubat’ta başlayan savaş sürecinden bu yana en az 4 bin kişi gözaltına alındı.

CHRI Araştırma Direktörü Esfandiar Aban, “Bu infazlar muhalefeti bastırmaya yönelik sistematik bir devlet politikasının parçası. İdam kararları işkence, gizlilik ve göstermelik yargılamalara dayanıyor” dedi.

Gerçek sayılar daha yüksek olabilir

Raporda, İran’daki internet kesintileri, zorla kaybetmeler ve gizli infaz uygulamaları nedeniyle gerçek idam ve ölüm cezası sayısının açıklanandan çok daha yüksek olabileceği vurgulandı.

Ülke genelinde keyfi gözaltıların sürdüğü, gözaltına alınan kişilerin işkenceye maruz kaldığı ve zorla “itiraf” vermeye zorlandığı ifade edildi. Bu süreçlerin, yeni idam cezalarının önünü açtığı belirtildi.

Avukatlara erişim engelleniyor

Araştırmaya göre, protestolar sonrası davalarda bağımsız avukatların dosyalara erişimi ciddi şekilde kısıtlandı. Bazı durumlarda avukatların savcılık binalarına girişine dahi izin verilmedi.

Ayrıca yargı makamlarının, insan hakları alanında çalışan avukatların davalara katılmasını reddettiği ve bazı avukatlar hakkında soruşturma başlatıldığı bildirildi.

En az 22 siyasi mahkum idam edildi

Rapora göre 17 Mart–27 Nisan 2026 arasında idam edilenler arasında protestocular, muhalif gruplarla bağlantılı olduğu iddia edilen kişiler ve casusluk suçlaması yöneltilen kişiler yer aldı.

Bazı infazların tamamen gizli yürütülmüş olabileceği ve gerçek sayının daha yüksek olabileceği ifade edildi.

Bu siyasi idamların dağılımı şu şekildedir:

Ocak 2026'da Gözaltına Alınan Protestocular Asıldı:

Sasan Azadvar Junaqani, 30 Nisan'da asıldı

Erfan Kiani 25 Nisan'da asıldı

Amirali Mirjafari 21 Nisan'da asıldı

Ali Fahim , 6 Nisan'da idam edildi.

Şahin Vahedparast , 5 Nisan'da idam edildi.

Muhammed Amin Biglari , 5 Nisan'da idam edildi.

Amirhossein Hatami , 2 Nisan'da idam edildi.

Mehdi Ghasemi , 19 Mart'ta idam edildi.

Saleh Mohammadi , 19 Mart'ta idam edildi.

Saeed Davoudi , 19 Mart'ta idam edildi.

MEK muhalif grubuna üye oldukları iddiasıyla siyasi tutuklular idam edildi:

Muhammed (Nima) Masoumshahi , 30 Nisan'da idam edildi.

Hamed Validi , 30 Nisan'da idam edildi.

Sultan Ali Şirzadi Fakhr , 23 Nisan'da asıldı

Abolhassan Montazer , 4 Nisan'da idam edildi.

Vahid Bani Amerian, 4 Nisan'da idam edildi.

Babak Alipour, 31 Mart'ta idam edildi.

Pouya Ghobadi , 31 Mart'ta idam edildi.

Ali Ekber Daneshvarkar, 30 Mart'ta asıldı

Mohammad Taghavi Sangdehi, 30 Mart'ta asıldı

Beluç siyasi mahkumu, muhalif bir gruba üye olduğu iddiasıyla idam edildi:

18 yaşındaki Amer Ramesh , 26 Nisan'da idam edildi.

Casuslukla İlişkili Suçlamalarla İdam Edilen Kişiler:

Mehdi Farid , 22 Nisan'da idam edildi.

İran asıllı İsveç vatandaşı Kourosh Kivani , 18 Mart'ta idam edildi.

Raporda, idam cezalarının özellikle protestolara katılan gençleri hedef aldığı belirtildi. Bazı davalarda sanıkların çocuk yaşta olduğu ve uluslararası hukuka aykırı şekilde idam cezasına çarptırıldığı ifade edildi.

“Devlet politikası olarak infaz”

İranlı yetkililerin açıklamalarına da yer verilen raporda, protestoların bastırılması için sert ve hızlı cezaların açıkça savunulduğu kaydedildi.

Yetkililerin protestocuları “düşman” olarak nitelendirdiği ve idam cezalarının hızlandırılması yönünde talimatlar verdiği belirtildi.

Uluslararası topluma çağrı

CHRI, uluslararası topluma şu çağrılarda bulundu: İ’’ran’da idamların derhal durdurulması, siyasi tutukluların serbest bırakılması, diplomatik ilişkilerin insan hakları şartlarına bağlanması ve İhlallerin belgelenerek uluslararası yargı süreçlerine taşınması.’’

Raporda, mevcut sürecin 1980’lerden bu yana görülen en yoğun siyasi infaz dalgalarından biri olduğu vurgulandı.