Maliki’nin yeniden adaylığı Irak siyasetini nasıl etkileyecek?

Irak’ta 2006–2014 yılları arasında başbakanlık yapan Nuri el-Maliki, uzun bir aranın ardından yeniden iktidara dönmeye hazırlanıyor. Şii partilerin oluşturduğu Koordinasyon Çerçevesi ittifakı, Maliki’yi bir sonraki başbakan adayı olarak belirlediğini açıkladı.

İttifak tarafından yapılan yazılı açıklamada, Maliki’nin “siyasi ve idari tecrübesi ile devleti yönetme konusundaki rolü” gerekçe gösterildi. Toplantının, İran’a yakınlığıyla bilinen Bedir Örgütü lideri Hadi el-Amiri’nin ofisinde yapıldığı ve Maliki’nin oyların çoğunluğunu aldığı bildirildi.

Koordinasyon Çerçevesi, parlamentoya cumhurbaşkanını seçmek üzere oturum çağrısında da bulundu.

Parlamentodaki tablo

Koordinasyon Çerçevesi içinde mevcut Başbakan Muhammed Şiya es-Sudani, eski Başbakan Haydar el-İbadi ve Asaib Ehl el-Hak lideri Kays el-Hazali gibi etkili isimler yer alıyor. Kasım ayında yapılan seçimlerde Sudani’nin listesi 46 sandalye ile birinci, Maliki’nin Hukuk Devleti Koalisyonu ise 29 sandalye ile ikinci oldu. İttifaka yakın partiler toplamda yaklaşık 165 sandalyeyi kontrol ediyor.

Yeni parlamento geçtiğimiz ay toplanarak Sünni Takaddum Partisi üyesi Heybet el-Halbusi’yi meclis başkanı seçti.

Süreç nasıl işleyecek?

Irak anayasasına göre önce cumhurbaşkanının seçilmesi, ardından en büyük bloktan bir ismin başbakanı kurmakla görevlendirilmesi gerekiyor. Başbakan adayı daha sonra kabinesini oluşturup parlamentodan güvenoyu almak zorunda.

En büyük blok tarafından aday gösterilmesine rağmen Maliki’nin hükümeti kurma sürecinin haftalar, hatta aylar sürebileceği belirtiliyor. 2021 seçimlerinin ardından Mukteda es-Sadr’ın benzer bir süreçte hükümet kuramaması, sürecin ne kadar kırılgan olduğunu gösteriyor.

Siyasi itirazlar

Sünni partilerin oluşturduğu Ulusal Siyasi Konsey, Koordinasyon Çerçevesi’ni “uzlaşı adayı” çıkarmaya çağırdı. Irak basını bu açıklamanın Maliki’ye yönelik bir mesaj olduğunu yazdı. Ancak aynı gün bazı Sünni partiler, açıklamanın konsey içinde tam mutabakatla alınmadığını duyurdu.

Maliki kimdir?

Nuri el-Maliki, Saddam Hüseyin’in 2003’te devrilmesinin ardından Irak siyasetinin en etkili isimlerinden biri oldu. İki dönem başbakanlık yapan Maliki, görev süresi boyunca ABD ile iş birliği yapmış, daha sonra İran’a yakın bir çizgiye yönelmişti.

Maliki, mezhepçi politikaları körüklemekle suçlanmış, 2014’te IŞİD’in Irak’ın geniş bölgelerini ele geçirmesi sonrası yoğun eleştiriler üzerine görevinden ayrılmıştı.

ABD ve İran dengesi

Uzmanlara göre Maliki’nin geri dönüşü, hem Washington hem de Tahran açısından “tanıdık bir senaryo” anlamına geliyor. Analistler, Maliki’nin ABD’ye İran yanlısı milislerin etkisini sınırlayabileceği mesajını verirken, İran’la da geleneksel ilişkilerini korumaya çalışacağını belirtiyor.

Irak’ın yeni hükümetinin, bölgesel istikrar, IŞİD’le mücadele ve komşu ülkelerle ilişkiler açısından kritik bir rol oynayacağı vurgulanıyor.