Trump: İran sözünü tutmazsa müdahale ederiz

ABD ile İran arasında geçen hafta imzalanan geçici anlaşmanın ardından diplomatik süreçte yeni bir aşamaya geçildi. İsviçre’nin Bürgenstock kentinde gerçekleştirilen görüşmeler sonrasında Washington yönetimi, İran’a uygulanan bazı yaptırımları 60 gün süreyle askıya aldığını duyurdu.

ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın anlaşmanın şartlarına uyması gerektiğini belirterek, aksi durumda müdahaleden kaçınmayacağı mesajını verdi.

“Eğer İran anlaşmaya uymazsa ya da uygun davranmazsa, yapmam gerekeni yaparım” diyen Trump, ayrıca İran’ın nükleer faaliyetlerine ilişkin denetim mekanizmalarını kabul edeceğini öne sürdü.

Kalıcı Anlaşma İçin 60 Günlük Takvim

Görüşmelere aracılık eden Katar ve Pakistan’ın açıklamalarına göre taraflar, 60 gün içinde kalıcı bir anlaşmaya ulaşılmasını hedefleyen bir yol haritası üzerinde mutabakata vardı.

Müzakerelerde yalnızca İran’ın nükleer programı değil, bölgesel güvenlik başlıkları da ele alındı. Tarafların, Lübnan’da İsrail ile Hizbullah arasındaki çatışmaların sona erdirilmesine yönelik bir mekanizma oluşturduğu ve Hürmüz Boğazı’nda ticari gemilerin güvenli geçişini sağlamak amacıyla doğrudan iletişim kanalı kurduğu bildirildi.

ABD’den Petrol İhracatına Geçici İzin

Anlaşma kapsamında İran’a ekonomik rahatlama sağlayacak ilk adım da atıldı.

ABD Hazine Bakanlığı, 21 Ağustos’a kadar geçerli olacak bir muafiyet kararı yayımlayarak İran’ın petrol ve ilgili ürünleri ihraç etmesine ve bu satışlardan ödeme almasına izin verdi.

Karar, uzun süredir ağır yaptırımlar altında bulunan İran ekonomisi açısından önemli bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi de sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, petrol ve petrokimya ihracatına yönelik muafiyetlerin yanı sıra yurt dışındaki bazı dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması konusunda ilerleme sağlandığını belirtti.

Vance: “Sağlam Bir Temel Attık”

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, görüşmelerin ardından yaptığı açıklamada tarafların kapsamlı bir anlaşma için önemli mesafe katettiğini söyledi.

“Başarılı bir nihai anlaşma için çok iyi bir temel oluşturduk” diyen Vance, İran’ın ülkeye uluslararası nükleer denetçilerin girişine izin vermeyi kabul ettiğini ve dondurulmuş varlıkların yönetimi ile ateşkeslerin uygulanmasına ilişkin mekanizmalar üzerinde çalışıldığını ifade etti.

Ancak İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Tahran’ın nükleer programı konusunda henüz yeni bir taahhütte bulunmadığını belirterek ABD tarafının açıklamalarına temkinli yaklaştı.

Lübnan ve Hürmüz Dosyaları da Masada

Görüşmelerde bölgesel krizler de önemli yer tuttu.

ABD’li yetkililer, İsrail ile Hizbullah arasında yeni bir çatışma dalgasını önlemeye yönelik bir koordinasyon mekanizması kurulduğunu açıkladı. Lübnanlı yetkililer ise hafta sonundan bu yana sınır hattında çatışmaların belirgin şekilde azaldığını bildirdi.

Öte yandan Hürmüz Boğazı’nda ticari gemi trafiğinin yeniden canlanmaya başladığı belirtilirken, Umman yönetimi uluslararası hukuk çerçevesinde güvenli ve engelsiz geçişlerin sürdürülmesi konusunda kararlılığını yineledi.

Dondurulmuş Varlıklar Tartışma Yarattı

Vance, İran’a ait dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması durumunda bu kaynakların kullanımının ABD ve Katar’ın denetiminde olacağını söyledi.

Beyaz Saray’ın Ortadoğu Özel Temsilcisi Jared Kushner’in geliştirdiği mekanizma kapsamında, söz konusu fonların Amerikan tarım ürünlerinin satın alınmasında kullanılabileceği ifade edildi.

Trump da gazetecilere yaptığı açıklamada, “Serbest bırakılan para Amerikan çiftçilerine gidecek” dedi.

Ancak İran Merkez Bankası Başkanı Abdulnasır Hemmati, böyle bir zorunluluk bulunmadığını savunarak, serbest bırakılacak fonların yaptırım kapsamında olmayan farklı ürünlerin alımında da kullanılabileceğini söyledi.

Gözler Teknik Müzakerelerde

Taraflar arasındaki teknik görüşmelerin hafta boyunca devam etmesi beklenirken, diplomatik çevreler 60 günlük sürecin İran ile ABD arasında uzun süredir görülmeyen kapsamlı bir uzlaşıya dönüşüp dönüşmeyeceğini yakından takip ediyor.

Uzmanlar, yaptırımların geçici olarak kaldırılmasının ve bölgesel güvenlik başlıklarında sağlanan ilerlemenin önemli bir adım olduğunu belirtirken, nihai anlaşmanın önünde hâlâ ciddi siyasi ve teknik engeller bulunduğuna dikkat çekiyor.