Al-Monitor Analizi: Şam ile DSG Anlaşmasında Fransa Faktörü

ABD merkezli Al-Monitor sitesinde yayımlanan bir rapor, Suriye geçiş hükümeti ile Suriye Demokratik Güçleri (DSG) arasında varılan son anlaşmanın arka planında Fransa’nın etkin bir rol oynadığını ortaya koydu. Rapora göre bu rol, Suriye genelinde devlet otoritesinin yeniden tesis edilmesini amaçlayan siyasi ve güvenlik düzenlemeleri çerçevesinde Kürtler için önemli siyasi güvenceler ve kazanımlar sağladı.

Raporda, Fransız diplomatik kaynaklara dayandırılarak Paris’in son aylarda anlaşma için siyasi zeminin hazırlanmasına katkı sunduğu, özellikle Kürtlerin siyasi haklarının korunması, yerel yönetişim ilkelerinin güçlendirilmesi ve devlet kurumlarında temsillerinin güvence altına alınmasına odaklandığı belirtildi.

Anlaşmanın maddeleri: Güvenlik entegrasyonu ve siyasi düzenlemeler

Rapora göre anlaşma, DSG bünyesindeki savaşçıların kademeli olarak Suriye ordusuna entegre edilmesini ve “özerk yönetim” yapısının devlet kurumlarına dahil edilmesini öngörüyor.

Anlaşmada ayrıca Kürtlerin siyasi temsiline dair güvenceler ile Suriye devletinin genel çerçevesi içinde bir tür yerel yönetişim modelinin yerleştirilmesi hedefleniyor. Bu yaklaşımın, merkezi yönetimin talepleri ile kuzeydoğu Suriye bölgelerinin beklentileri arasında denge kurmayı amaçladığı ifade ediliyor.

ABD ve Fransa’nın rolleri

Fransız kaynaklara göre diplomatik sürecin ana yükünü ABD üstlendi. Bu kapsamda, ABD Başkanı Donald Trump ile Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed el-Şara arasında doğrudan temaslar kuruldu. Bu temasların, el-Şara’nın yeni Suriye devletinin başı olarak konumunu pekiştirmeyi ve ülke genelinde otoritesini sağlamayı hedeflediği kaydedildi.

Rapora göre Washington, özellikle DEAŞ mensuplarının tutulduğu cezaevleri ile ailelerinin bulunduğu kamplar gibi hassas güvenlik dosyalarının DSG’den alınarak Suriye devletinin kontrolüne devredilmesi yönünde baskı yaptı.

Bu çerçevede, 18 Ocak’ta imzalanan önceki bir anlaşma taslağının Kürt yetkililer tarafından Şam’ın güvenlik taleplerine ağırlık veren, Kürtlerin siyasi taleplerini ise erteleyen bir metin olarak değerlendirildiği aktarıldı.

Fransız yaklaşımı: Haklar ve temsil ön planda

Paris’in ise ABD öncülüğündeki süreci tamamlayıcı bir rol üstlendiği, Kürtlerin Suriye devleti içindeki “siyasi entegrasyonuna” odaklandığı belirtildi. Rapora göre Fransız temsilciler, DSG liderliğini Şam’ın bazı güvenlik taleplerini kabul etmeye teşvik ederken, buna karşılık yerel yönetişim ve Kürt siyasi temsili konularında daha güçlü bir duruş sergilenmesini önerdi.

Kürtler için ek kazanımlar

Raporda, mevcut anlaşmanın önceki taslaklara kıyasla Kürtler açısından ek kazanımlar içerdiği ifade edildi. Bunlar arasında Kürt halkının medeni ve eğitim haklarının güvence altına alınması, yerinden edilmiş kişilerin bölgelerine dönüşünün teyit edilmesi yer alıyor.

Ayrıca Haseke başta olmak üzere bazı vilayetlerde Kürt yetkililerin idari görevlere atanmasına yönelik düzenlemelerin gündemde olduğu, henüz detayları netleşmemiş bazı devlet görevlerinin de Kürtlere verilebileceği belirtildi.

Fransız kaynaklar, DSG ve Kürt siyasi aktörlerin yeni Suriye anayasasını hazırlamakla görevli komisyonda etkin biçimde temsil edilmesini, entegrasyon sürecinin başarısı açısından “kritik siyasi sınav” olarak değerlendirdi.

Fransa’nın Şam’a dönüşü

Raporda Fransa’nın rolü, Kürt meselesiyle 1980’li yıllara uzanan tarihsel ilişkiler bağlamında ele alındı. Bu ilişkinin özellikle 2014 sonrası DEAŞ’la mücadele sürecinde güçlendiği vurgulandı.

Ayrıca Fransa’nın, Beşar Esad yönetiminin Aralık 2024’te devrilmesinin ardından Suriye dosyasına yeniden aktif biçimde dahil olduğu, bu kapsamda 2025 başında Şam’daki Fransız Büyükelçiliği’nin sembolik olarak yeniden açıldığı hatırlatıldı.

Raporda, Fransa’nın savaş sonrası Suriye’de hem devlet istikrarını desteklemeyi hem de başta Kürtler olmak üzere tüm bileşenlerin haklarını güvence altına alan yeni bir siyasi denge kurarak etkili bir rol üstlenmeyi hedeflediği sonucuna varıldı.