İran-ABD hattında yeni kriz: Tahran görüşme planını reddetti

İran ile ABD arasında Hürmüz Boğazı ve çatışmaların sona erdirilmesine ilişkin müzakerelerin yeniden başlayıp başlamayacağı konusunda belirsizlik sürüyor.

İran resmi haber ajansı IRNA, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu için New York’ta bulunan İran heyetine yakın bir kaynağa dayanarak, heyetin ABD ile yeni bir müzakere yapma planının bulunmadığını bildirdi.

İran tarafı, tutumunun geçen salı günü Katarlı bir arabulucu aracılığıyla ABD’ye iletildiğini belirtti. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin de salı günü Tahran’a dönmesinin beklendiği bildirildi.

Trump: “Bu hafta daha fazla görüşme bekliyorum”

İran’ın açıklaması, Trump’ın Axios’a yaptığı açıklamanın ardından geldi. Trump, İran’ın Hürmüz Boğazı’nın yedi gün içinde yeniden açılması ve müzakerelerin başlaması yönündeki teklifini reddetmesine rağmen, ABD ile İran arasında görüşmelerin bu hafta yeniden başlayabileceğini söyledi.

Trump, İran’ın anlaşma yapmak istediğini ancak Tahran’ın sunduğu teklifin Washington’ın istediği anlaşma olmadığını belirtti.

Böylece Washington’ın yeni görüşmelerin başlayabileceği yönündeki açıklaması ile Tahran’ın şu aşamada yeni bir müzakere planlamadığını bildirmesi arasında açık bir görüş ayrılığı ortaya çıktı.

İran’ın Hürmüz için yedi günlük planı

İran, geçen hafta Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve ABD ile müzakerelerin yeniden başlaması için yedi günlük bir plan sunmuştu.

İran Dışişleri Bakanı Arakçi, plan kapsamında ABD’nin askeri baskıyı azaltması ve İran limanlarına yönelik deniz ablukasını kaldırması halinde Hürmüz Boğazı’nın yedi gün içinde yeniden açılabileceğini açıklamıştı. Tahran ayrıca dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılmasını ve İran petrolüne yönelik yaptırımların kaldırılmasını talep ediyor.

İran'ın önerisinin, haziran ayında imzalanan ancak daha sonra çöken mutabakatın bazı unsurlarını yeniden gündeme getirdiği bildirildi. Arakçi, İran’ın koşullarının karşılanmasının ardından çatışmaların sona erdirilmesi ve daha kapsamlı müzakerelere dönülmesini öngörüyor.

ABD ise İran’ın teklifini reddetti. Trump’ın açıklamasının ardından İran tarafı, Washington’dan resmi yanıt beklediğini belirtmişti.

Hürmüz Boğazı müzakerelerin merkezinde

Yaklaşık yedi aydır süren ABD-İran çatışmasında Hürmüz Boğazı temel anlaşmazlık başlıklarından biri olmayı sürdürüyor.

İran, boğazdan geçişleri ciddi biçimde kısıtlarken ABD de İran limanlarına yönelik deniz ablukasını sürdürüyor. Washington, çatışmaların devam ettiği süreçte bazı ticari gemilere boğazdan geçişlerinde askeri eskort sağladı.

Küresel petrol ve enerji ticareti açısından stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması, taraflar arasındaki olası yeni görüşmelerin de temel başlıklarından biri olarak öne çıkıyor.

Devrim Muhafızları: ABD’ye ait insansız denizaltıyı ele geçirdik

Öte yandan İran Devrim Muhafızları, Hürmüz Boğazı’nda ABD’ye ait bir insansız sualtı aracının ele geçirildiğini açıkladı.

Devrim Muhafızları Sözcüsü Tuğgeneral Hüseyin Muhibbi, Hürmüz Boğazı’nın yalnızca kapalı olmadığını, aynı zamanda ABD denizaltılarının faaliyet gösterdiği bir alan haline geldiğini ileri sürdü.

Muhibbi, ele geçirilen aracın Mk 18 Mod 2 Kingfish tipi, otonom hareket edebilen, sonar ve hassas navigasyon sistemleriyle donatılmış bir insansız denizaltı olduğunu söyledi.

İran devlet medyasında yer alan açıklamalarda, aracın değerinin milyonlarca dolar olduğu ve İran güçlerinin daha önce de bir ABD sualtı aracını ele geçirdiği iddia edildi. CBS/AFP de İran Devrim Muhafızları’nın 27 Eylül’de bir Amerikan insansız sualtı aracını ele geçirdiğini duyurdu.

Dolaylı görüşme ihtimali gündemde

İran yeni bir görüşme planı olmadığını açıklarken, Washington ile Tahran arasında dolaylı temas ihtimali tamamen ortadan kalkmış değil.

Axios'un konuya yakın kaynaklara dayandırdığı haberinde, iki ülke arasında New York’taki BM Genel Kurulu toplantıları sırasında yürütülen temasların ardından yeni dolaylı görüşmelerin gündeme gelebileceği bildirildi.

ABD Başkanı’nın özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner ile İran Dışişleri Bakanı Arakçi arasında New York’ta yapılan temasların ardından tarafların pozisyonlarını arabulucular üzerinden iletmeye devam ettiği belirtiliyor.

Ancak İran’ın son açıklaması, Tahran’ın ABD’nin teklifine ilişkin tutumunu değiştirmediğini ve yeni bir müzakere için öncelikle kendi koşullarının karşılanmasını istediğini gösteriyor.