Lozan Antlaşması'nın 103. yılı: Kürtler açısından tarihi kırılma noktası

24 Temmuz 1923'te İsviçre'nin Lozan kentinde imzalanan Lozan Antlaşması'nın üzerinden 103 yıl geçti. Birinci Dünya Savaşı'nın ardından yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti ile İtilaf Devletleri arasında imzalanan antlaşma, Türkiye'nin uluslararası statüsünü belirlerken, Kürtler açısından ise önemli sonuçlar doğuran tarihi bir dönüm noktası olarak kabul ediliyor.

Kürt siyasi çevreleri ve birçok araştırmacıya göre Lozan Antlaşması, 1920 tarihli Sevr Antlaşması'nda Kürtlere tanınan kendi kaderini tayin hakkı ve bağımsızlık perspektifini ortadan kaldırdı. Böylece 1916 tarihli Sykes-Picot Anlaşması ile başlayan Orta Doğu'nun yeniden şekillendirilmesi süreci, Lozan ile yeni bir hukuki zemine kavuştu.

Sevr Antlaşması'nın 62, 63 ve 64. maddelerinde Kürtlere özerklik ve belirli koşulların oluşması halinde bağımsızlık yolunun açılması öngörülüyordu. Ancak 143 maddeden oluşan Lozan Antlaşması'nda Kürtlere veya Kürtlerin siyasi statüsüne ilişkin herhangi bir hükme yer verilmedi.

Lozan Antlaşması; Türkiye, İngiltere, Fransa, İtalya, Yunanistan, Belçika, Romanya, Japonya, Bulgaristan, Portekiz, Sovyetler Birliği ve Yugoslavya'nın da aralarında bulunduğu 13 devlet tarafından imzalandı.

Kürt kaynaklarında yapılan değerlendirmelere göre, 1514'teki Çaldıran Savaşı'nın ardından ikiye ayrılan Kürt coğrafyası, Lozan sonrasında Türkiye, İran, Irak ve Suriye arasında dört ana parçaya bölündü. "Kızıl Kürdistan" (Kurdistana Sor) olarak anılan bölgenin ise Sovyetler Birliği'nin kontrolünde kalarak bugünkü Ermenistan, Azerbaycan, Gürcistan ve Türkmenistan sınırları içerisinde dağıldığı ifade ediliyor.