İran Muhalefeti Birleşiyor mu?

İran’da artan siyasi ve ekonomik kriz ortamında, yurtdışındaki muhalif aktörler Londra’da bir araya gelerek ortak bir geçiş çerçevesi oluşturma girişimi başlattı. İran Özgürlük Kongresi adıyla toplanan platform, farklı ideolojik ve etnik grupları ortak demokratik ilkeler etrafında buluşturmayı amaçlıyor.
Middle East Forum (MEF), Iran Freedom Congress’in (IFC) Londra’da geniş katılımla toplanmasını memnuniyetle karşıladığını açıkladı. Kongre, İranlı siyasi, etnik ve sivil toplum aktörlerini ortak bir çatı altında buluşturmayı amaçlıyor.

Organizasyonun yürütme komitesi, “Asgari Ortak İlkeler” başlığı altında demokratik ve laik düzen, insan hakları, toprak bütünlüğü, çoğulculuk, güç paylaşımı ve intikam ile kolektif cezalandırmanın reddi gibi temel prensipleri benimsedi. Ayrıca Mart 2026 sonuna kadar daha geniş katılımlı bir kongrenin toplanmasının planlandığı duyuruldu.

MEF İcra Direktörü Gregg Roman, Londra’daki girişimin İran muhalefetinin uzun süredir yaşadığı dağınıklık sorununa yapısal bir yanıt sunduğunu belirtti. Roman, bunun hem dinî otoriterliğe hem de Halkın Mücahitleri Örgütü (MEK) etrafındaki kişiselleşmiş siyasete alternatif bir model sunduğunu savundu.

Çoğulculuk ve güç paylaşımı vurgusu

Girişimin entelektüel zemininde Shahryar Ahy ve Abdollah Mohtadi gibi isimlerin, İran’ın geleceğinde “tek kurtarıcı” yerine çoğulculuk ve güç paylaşımının esas alınması gerektiğine dair görüşlerinin etkili olduğu ifade edildi.

MEF bünyesinde faaliyet gösteren İran Özgürlük Projesi’nin direktörü Mehrdad Marty Youssefiani ise farklı ideolojik eğilimlerden grupların ortak demokratik ilkeler çerçevesinde bir araya gelmesini “tarihi bir yakınlaşma” olarak değerlendirdi. Youssefiani, yaklaşık 20 yıl boyunca Rıza Pehlevi’nin başdanışmanlığını yürütmüştü.

Kriz ortamında örgütlenme çabası

Kongre girişimi, 2025’te yaşanan savaşın ardından İran’ın bölgesel ağlarının zayıflaması ve ekonomik kriz nedeniyle patlak veren kitlesel protestolar sonrasında gündeme geldi. Organizatörler, geçiş süreci yönetimi, güvenlik, ekonomi, etnik ve dini gruplar, kadınlar ve gençler ile uluslararası ilişkiler gibi başlıklarda çalışma grupları oluşturmayı planlıyor.

MEF, çoğulcu ve organize bir muhalefet çerçevesinin Batılı ve bölgesel hükümetlerin üç temel kaygısına yanıt verdiğini savundu: Nükleer eşik konumundaki bir ülkede devlet çöküşü riski, bölgesel istikrarsızlık ve mülteci akınları ile güç boşluğunda aşırılıkçı unsurların güçlenmesi.

Gregg Roman, “İran’da değişimin gelip gelmeyeceği değil, geldiğinde siyasi aktörlerin ne kadar örgütlü olacağı belirleyici olacak” ifadelerini kullandı.