İran savaşı nasıl biter? Belirsizlik derinleşiyor

ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’la süren savaşın yakında sona erebileceğine dair açıklamalarına rağmen, uzmanlar çatışmanın nasıl biteceği konusunda net bir tablo olmadığını belirtiyor. Mevcut dinamikler, savaşın siyasi iradeyle değil, daha karmaşık stratejik ve ekonomik dengelerle şekillendiğini gösteriyor.

Savaşın başlangıcında dile getirilen hedefler—İran’ın nükleer programını sınırlamak, füze kapasitesini zayıflatmak ve bölgesel etkisini azaltmak—zamanla birbirleriyle çelişen hedeflere dönüştü.

Tarafların hedefleri uyuşmuyor

ABD ve İsrail açısından savaş, Orta Doğu’nun güvenlik mimarisini yeniden şekillendirme girişimi olarak görülüyor. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun sıkça dile getirdiği “yeni Orta Doğu” vizyonu, İran’ın bölgedeki etkisinin ciddi şekilde sınırlandırılmasını içeriyor.

Buna karşılık İran, farklı bir strateji izliyor. Tahran yönetimi için öncelik, rejimin ayakta kalması ve rakiplerine yüksek maliyet yükleyerek caydırıcılığını korumak. İran’ın talepleri arasında tazminat ve yeni saldırılara karşı güvence yer alıyor.

Enerji hatları savaşın merkezinde

Çatışmanın en kritik boyutlarından biri enerji güvenliği. Hürmüz Boğazı, sadece coğrafi bir geçiş noktası olmaktan çıkarak savaşın ana kaldıraçlarından biri haline geldi.

İran, Hürmüz üzerinden küresel enerji akışını tehdit ederek ekonomik baskı kurmaya çalışırken, ABD ise İran’ın petrol ihracatının büyük bölümünün yapıldığı Harg Adası’nı hedef alarak karşılık veriyor. Bu durum, savaşın yalnızca askeri değil, aynı zamanda küresel ekonomik bir mücadeleye dönüştüğünü gösteriyor.

Savaş yorgunluğu belirleyici olabilir

Uzmanlara göre savaşın sonu, taraflardan birinin kesin zafer kazanmasından ziyade, çatışmanın artık hiçbir tarafa fayda sağlamadığı noktada gelebilir. Bu süreçte enerji piyasalarındaki risklerin artması, küresel ekonomik baskının yoğunlaşması ve siyasi maliyetlerin yükselmesi tarafları ateşkese daha açık hale getirebilir.

İran içinde belirsizlik sürüyor

İran’da üst düzey isimlerin hedef alınması, yönetim içinde koordinasyon sorunları yaşanabileceği yönünde soru işaretleri doğurdu. Ancak buna rağmen İran’ın saldırı kapasitesini sürdürmesi, sistemin hâlâ işlevsel olduğunu gösteriyor.

Yine de uzmanlar, iç dengelerde yaşanabilecek kırılmaların savaşın gidişatını doğrudan etkileyebileceğini belirtiyor.

Diplomasi hâlâ zayıf

Bölge ülkeleri ve küresel aktörler temkinli bir tutum sergilerken, diplomatik girişimlerin sınırlı kaldığı görülüyor. Arabuluculuk çabaları henüz belirleyici bir rol oynamış değil.

Kalıcı bir ateşkes için Hürmüz Boğazı’nda güvenli geçişin garanti altına alınması, İran’ın enerji altyapısına yönelik tehditlerin kaldırılması ve taraflar arasında karşılıklı adımların planlanması gerekiyor.

Tükenme ve kabul anı

Uzmanlara göre bu tür savaşlar, tarafların aynı anda hem yıpranması hem de mevcut durumun sürdürülemez olduğunu kabul etmesiyle sona eriyor.

Ancak en kritik soru hâlâ yanıt bekliyor: Tahran’da ateşkesi kabul edip uygulayabilecek güçlü ve net bir otorite var mı?

Savaşın nasıl sona ereceği, yalnızca cephedeki gelişmelere değil, aynı zamanda bu sorunun cevabına bağlı olacak.