Suriye’de Kürtlerle merkezi hükümet arasında kırılgan uzlaşı

Suriye hükümeti ile Kürt liderliğindeki DSG arasındaki çatışmayı çözmeyi amaçlayan anlaşma Pazartesi günü uygulanmaya başlarken, gözlemciler ABD’nin müdahalesi öncesinde neredeyse topyekûn savaşa dönüşen bölünmelerin sona ermeyeceğini düşünüyor.

Suriye Demokratik Güçleri’nin (DSG) askeri liderliğiyle temas halinde olan bir Kürt yetkili,
“Çatışma ertelendi ama bitmedi” dedi.

ABD tarafından silahlandırılan DSG, iç savaşın başlamasından bu yana Suriye’deki yaklaşık bir milyon Kürt nüfusun savunucusu olarak konumlandı, ancak ülkedeki tüm Kürtler DSG’yi desteklemiyor.

ABD desteğinin azalması

Eski Devlet Başkanı Beşar Esad rejiminin Aralık 2024’te çökmesinden sonra ABD desteği zayıflamaya başladı. Şam’da iktidara gelen ve militan kökenlere sahip yeni hükümet kısa sürede Washington’a yakınlaştı.

The National’a konuşan Kürt kaynağa göre DSG lideri Mazlum Abdi, Kürt lider Mesud Barzani ile istişare ettikten sonra Cuma günü anlaşmanın ABD tarafından sunulan son versiyonunu kabul etti.

kaynağa göre, Barzani, Abdi’ye “zaman kazanmasını ve Türkiye’yi de içine çekebilecek yıpratma savaşından kaçınmasını” tavsiye etti ve kendisine yalnızca siyasi destek verebileceğini, askeri destek veremeyeceğini açıkça söyledi.

Geçmiş referandum ve PKK bağlantısı

2017’de Kürdistan Bölgesi’nin bağımsızlık referandumu, ABD desteğini sağlayamaması ve İran yanlısı merkezi hükümetin Kürt bölgelerine ilerlemesi nedeniyle başarısız olmuştu.

DSG’nin geri çekilmesi ve Türkiye faktörü

Yeni anlaşma, DSG ile Suriye’nin geçici Cumhurbaşkanı Ahmed Şara hükümetine bağlı düzenli birlikler ve aşiret destekli güçler arasındaki çatışmaları sınırladı. El Kaide bağlantılı geçmişi olan Şara, şimdi Washington’ın müttefiki olarak DSG’nin yerini aldı.

Son üç haftada DSG, Halep’ten doğuya ilerleyen hükümet saldırısı karşısında Arap nüfusun yoğun olduğu geniş bölgeleri terk ederek Türkiye sınırı yakınındaki Kürt ağırlıklı kuzeydoğuya çekildi. Ankara, Şara’nın en önemli bölgesel destekçisi ve DSG’nin tasfiye edilmesini istiyor.

Enerji ve kaynakların yeniden merkezi kontrolü

Kısa sürede nakit sıkıntısı çeken Şara hükümeti, doğudaki enerji, emtia, su ve hidroelektrik varlıklarının çoğu üzerinde merkezi kontrolü yeniden sağladı. Ancak hükümet yanlısı güçler Kürt bölgelerini kuşatma ve Irak bağlantısını kesme amacıyla saldırılarını sürdürdü.

Anlaşmanın belirsiz içeriği

Son bir yıl içinde üçüncü kez yapılan anlaşma, DSG’nin yeni devlete entegre olma ve sivil yönetimini Şam’a devretme taahhüdünü tekrar ediyor. Ancak Kürt nüfusun yoğun olduğu bölgelerde hükümetin ne kadar gerçek yetki sahibi olacağı belirsiz.

Pazartesi günü Suriye ordusu yerine iç güvenlik güçleri Kobani ve Haseke’nin bazı bölgelerine girmeye başladı. Sınırlı sayıda hükümet gücünün girmesi, DSG’nin büyük ölçüde zarar görmeden kalacağını gösteriyor.

“Fiili adem-i merkeziyetçilik” yorumu

Kürt kaynağa göre DSG, anlaşmayı “ilan edilmemiş adem-i merkeziyetçilik” olarak yorumluyor. Buna göre güvenlik güçlerinin büyük kısmı DSG’ye bağlı Kürtlerden oluşacak ancak merkezi hükümet üniforması giyecek.

Kaynak, hükümetin Irak’tan gelen ikmal hatlarını keserek ve Kürt toplumu içine sızarak DSG’nin yerine müttefikler oluşturmayı hedeflediğini, bunun da yeni bir çatışma zemini yaratabileceğini söyledi.

Entegrasyon ve vatandaşlık meselesi

Kaynağa göre süreç sorunsuz ilerlerse Şara, DSG’yi orduda üç Kürt birliği olarak entegre edecek. Ayrıca Kürtlere hakların ayrım gözetmeksizin verilmesi gerektiği vurgulandı.

17 Ocak tarihli bir kararname ile Şara, 1960’lardan beri çözümsüz olan Kürtlerin vatandaşlık haklarını tanıdı ve pasaport talep eden tüm Kürt Suriyelilerin kabul edilmesi gerektiğini belirtti.