ABD, İsrail ve Suriye arasında “Site 99” mutabakatı

ABD ve İsrailli yetkililer, Suriye’de “Site 99” olarak bilinen gizli bir tesiste bulunan nükleer materyallerin, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) tarafından yakında ülkeden çıkarılacağını açıkladı.

ABD merkezli Axios haber sitesinin 10 Ağustos 2026 tarihli haberine göre, nükleer materyallerin güvenliğinin sağlanmasına yönelik anlaşma, İsrail ile Suriye arasında ve hassas konumu nedeniyle potansiyel olarak Türkiye’yi de içine çekebilecek daha geniş bir krizin tırmanmasını önleme çabalarının bir parçası oldu.

ABD’li yetkililer, söz konusu anlaşmanın Trump yönetiminin Suriye politikasının başarılı olduğunu gösterdiğini ve Washington’ın yeni Suriye hükümetiyle kurduğu ilişkilerin olası krizleri kontrol altına almak için kullanılabileceğini değerlendirdi.

İsrail’den müdahale etmemesi istendi

Axios’un aktardığına göre Trump yönetimi, İsrail’den tesisteki gelişmelere yönelik herhangi bir adım atmamasını istedi ve müzakerelere IAEA’yı dahil etti.

IAEA ile Suriye hükümeti arasında yaklaşık üç hafta önce, gizli “Site 99” tesisinde bulunan nükleer materyallerin çıkarılması konusunda bir anlaşma imzalandığı bildirildi.

Suriye’nin gizli nükleer programı

Eski Suriye yönetimi, Deyrizor vilayetindeki El-Kibar reaktörü merkezli gizli bir nükleer program geliştirmişti. İsrail, 2007 yılında tesise hava saldırısı düzenleyerek Suriye’nin nükleer programının önemli bir bölümünü imha etmişti.

Ancak El-Kibar reaktörünün yok edilmesinin ardından araştırma, geliştirme ve depolama amacıyla kullanılan bazı tesislerin varlığını sürdürdüğü belirtildi. Bu tesislerin çoğunun ise faal olmadığı aktarıldı.

“Kirli bomba” riski

ABD’li bir yetkiliye göre “Site 99”da, nükleer yakıt döngüsünün ilerleyen aşamalarında işlenip zenginleştirilebilen uranyum cevheri tozu “yellowcake” ile El-Kibar tesisinden kalan çeşitli kalıntı ve atıklar bulunuyor.

Yetkili, söz konusu materyallerin nükleer silah üretiminde kullanılamayacağını, ancak radyoaktif maddeleri çevreye yayarak geniş bir alanı kirletmek amacıyla kullanılan geleneksel patlayıcı niteliğindeki “kirli bomba” yapımında potansiyel olarak kullanılabileceğini söyledi.

IAEA ile işbirliğinde yeni dönem

IAEA Genel Direktörü, mayıs ayında kurum ile Suriye arasındaki işbirliğinin yeni bir aşamaya girdiğini açıklamış ve son gelişmeleri daha fazla şeffaflık ile karşılıklı güven oluşturulması yönünde “gerçek bir başlangıç” olarak nitelendirmişti.

IAEA müfettişlerinin Suriye’ye son ziyareti 2011 yılında gerçekleşmişti. O dönemde müfettişler, Deyrizor’daki El-Kibar tesisiyle bağlantılı olduğu şüphelenilen faaliyetleri araştırıyordu.

Suriye hükümeti, Haziran 2025’te IAEA müfettişlerinin ülkenin nükleer programıyla bağlantılı olduğundan şüphelenilen eski nükleer tesislere erişimine izin vermeyi kabul etmişti.