Gideon Rachman: Zaman neden İran'ın yanında?

Financial Times Baş Diplomasi Yazarı Gideon Rachman, İran ile ABD arasındaki gerilime ilişkin analizinde, zamanın Tahran’ın lehine işlediğini ve küresel bir enerji krizinin henüz başlangıç aşamasında olduğunu belirtti.

Rachman’a göre, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a karşı uyguladığı baskı stratejisi beklenen sonucu vermeyebilir. Hafta sonu başarısız olan barış görüşmelerinin ardından Washington’un ablukaya yönelmesi, petrol ve doğalgaz fiyatlarını daha da yukarı çekerek küresel ekonomik baskıyı artırıyor.

İran’ın Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapatmasının dünya enerji arzının yaklaşık yüzde 20’sini etkilediğini belirten Rachman, bu durumun yalnızca enerji fiyatlarını değil, küresel ekonomik dengeleri de sarsacağını ifade etti.

Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol’un değerlendirmesine de yer verilen analizde, mevcut krizin 1970’lerdeki petrol şoklarının toplam etkisini bile aşabileceği uyarısında bulunuldu.

Enerji krizi zincirleme etki yaratıyor

Analizde, artan yakıt fiyatlarının yalnızca ulaşımı değil, turizmden yarı iletken üretimine kadar pek çok sektörü olumsuz etkileyeceği vurgulandı. Jet yakıtı sıkıntısının hava taşımacılığını sekteye uğratabileceği, Katar kaynaklı helyum arzındaki daralmanın ise çip üretimini durdurabileceği belirtildi.

Ayrıca gübre üretimindeki aksaklıkların gıda fiyatlarını artıracağı ve enflasyonu daha da körükleyeceği ifade edildi.

ABD’nin stratejisi riskli

Rachman, Trump yönetiminin ekonomik baskıyla İran’ı hızlı şekilde geri adım attırmayı hedeflediğini ancak bunun gerçekçi olmayabileceğini savundu. İran’ın hem yüksek enerji fiyatlarından gelir elde ettiğini hem de alternatif ihracat yollarına sahip olduğunu belirtti.

ABD’nin askeri seçeneklerinin de sanıldığı kadar kolay olmadığına dikkat çekilen analizde, Hürmüz Boğazı’nda güvenliğin sağlanmasının oldukça zor olduğu vurgulandı. İran’ın birkaç saldırıyla bile tanker taşımacılığını fiilen durma noktasına getirebileceği ifade edildi.

Bölgesel savaş riski büyüyor

ABD’nin İran altyapısını hedef alması durumunda, Tahran’ın Körfez ülkelerindeki enerji tesislerini vurabileceği uyarısında bulunuldu. Özellikle su arıtma tesislerinin hedef alınmasının, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkelerde yaşamı ciddi şekilde zorlaştırabileceği belirtildi.

Ayrıca İran destekli Husilerin Kızıldeniz’de enerji sevkiyatını kesintiye uğratma ihtimaline de dikkat çekildi.

Küresel siyasi etkiler

Enerji krizinin yalnızca ekonomik değil siyasi sonuçlar da doğurduğunu belirten Rachman, Avrupa ve Asya’da protesto dalgalarının başlayabileceğini ifade etti. İrlanda’da akaryakıt fiyatları nedeniyle yaşanan protestoların bunun ilk örneği olduğu belirtilirken, benzer gelişmelerin Fransa gibi ülkelerde de yaşanabileceği kaydedildi.

Rachman’a göre, kriz uzadıkça ABD ve müttefikleri üzerindeki baskı artacak ve bu durum İran’ın müzakere gücünü yükseltecek.

Analiz, savaşın sona erdirilmesi için stratejik vizyon, sabır ve ittifak kurma becerisi gerektiğini vurgularken, mevcut ABD yaklaşımının bu unsurlardan yoksun olduğu değerlendirmesiyle sona erdi.