Hamas yol ayrımında: Hamaney sonrası dönemde derin kriz

Hamas, yaklaşık kırk yıllık tarihinde en ciddi liderlik ve yön krizlerinden biriyle karşı karşıya. Şubat 2026’da gerçekleştirilen iç seçimler, örgüt içinde iki farklı vizyonun açık bir şekilde karşı karşıya geldiğini ortaya koydu. Bir yanda İran’a yakın çizgiyi savunan isimler, diğer yanda ise daha pragmatik ve bölgesel açılımlara açık bir kanat bulunuyor. ABD ve İsrail’in İran’a karşı başlattığı savaşın gölgesinde kalan bu süreç, yalnızca liderlik yarışı değil, Hamas’ın gelecekte nasıl bir yol izleyeceğine dair stratejik bir hesaplaşma olarak değerlendiriliyor.

İran ekseni ile pragmatik çizgi karşı karşıya

Gazze’deki Hamas liderliğini temsil eden Halil el-Hayya’nın öncülük ettiği İran yanlısı kanat, örgütün Tahran’la olan askeri ve ideolojik bağlarının sürdürülmesini savunuyor. Bu grup, Hamas’ın “direniş ekseni” içinde kalmasının hem askeri kapasite hem de ideolojik bütünlük açısından zorunlu olduğunu düşünüyor.

Buna karşılık Katar merkezli dış liderliği temsil eden Halid Meşal ise daha farklı bir yaklaşım benimsiyor. Meşal’in çizgisi, Hamas’ın yalnızca İran’a bağımlı kalmak yerine Arap dünyasıyla ilişkilerini güçlendirmesini ve daha pragmatik bir siyasi yol izlemesini öngörüyor. Bu yaklaşım, örgütün bölgesel meşruiyetini artırmayı hedeflerken, İran’a aşırı bağımlılığın risklerine de dikkat çekiyor.

Bu iki yaklaşım arasındaki gerilim, örgüt içinde derin bir bölünme ihtimalini de beraberinde getiriyor. Özellikle geçmişte Suriye iç savaşında farklı pozisyonlar alınması gibi konular, bu ayrışmanın köklerinin ne kadar derin olduğunu gösteriyor.

Gazze’nin rolü zayıfladı, Hamas sessiz kaldı

Son gelişmeler, Hamas’ın sahadaki konumunun da ciddi şekilde değiştiğine işaret ediyor. İsrail’in Gazze’yi “ikincil cephe” olarak tanımlaması, bölgenin artık öncelikli askeri hedef olmaktan çıktığını gösteriyor. Bu durum, Hamas’ın hem askeri hem de siyasi etkisini sınırlayan önemli bir gelişme olarak öne çıkıyor.

Nitekim ABD-İsrail ile İran arasında tırmanan son savaşta Hamas’ın büyük ölçüde sessiz kalması dikkat çekti. Hizbullah gibi İran’a yakın diğer aktörler hızlı şekilde sahaya dahil olurken, Hamas’ın özellikle Katar’daki siyasi kanadı çatışmadan uzak durmayı tercih etti. Bu tutum, örgüt içindeki stratejik kararsızlığın ve farklı önceliklerin açık bir göstergesi olarak değerlendiriliyor.

Öte yandan Gazze’deki askeri kanat, İran’a destek veren açıklamalar yaparak farklı bir çizgi izledi. Bu durum, Hamas’ın siyasi ve askeri kanatları arasındaki görüş ayrılıklarının hiç olmadığı kadar belirgin hale geldiğini ortaya koyuyor.

İran’dan sağlanan mali ve askeri desteğin geleceği de belirsizliğini koruyor. Hamaney sonrası dönemde Tahran’daki güç dengelerinin değişmesi, Hamas’a aktarılan kaynakların kesintiye uğraması riskini beraberinde getiriyor. Bu da örgütün askeri kapasitesini yeniden inşa etmesini zorlaştırabilir.

Uzmanlara göre Hamas’ın önünde üç temel senaryo bulunuyor. İran yanlısı kanadın güç kazanması durumunda örgüt mevcut çizgisini sürdürmeye çalışacak, ancak bu yaklaşım daha çok “hayatta kalma stratejisi” olarak görülüyor. Meşal’in öncülük ettiği pragmatik kanadın öne çıkması halinde ise Hamas’ın Arap dünyasıyla yeniden entegrasyon arayışına girmesi bekleniyor. Üçüncü ve en riskli senaryo ise örgütün tamamen bölünmesi ve farklı merkezlerden yönetilen parçalı bir yapıya dönüşmesi.

Tüm bu gelişmeler, Hamas’ın yalnızca askeri değil, aynı zamanda siyasi ve ideolojik bir dönüşüm eşiğinde olduğunu gösteriyor. Ancak bu dönüşümün net bir yön kazanıp kazanmayacağı belirsizliğini koruyor. Örgütün zayıflamış, bölünmüş ancak hâlâ etkili bir aktör olarak varlığını sürdürmesi de olası senaryolar arasında yer alıyor.

Önümüzdeki süreçte alınacak kararlar, yalnızca Hamas’ın geleceğini değil, aynı zamanda Gazze’nin kaderini ve bölgedeki güç dengelerini de doğrudan etkileyecek.