Irak, İran destekli milisleri neden silahsızlandıramıyor?

Irak Başbakanı Ali Zeydi, ABD Başkanı Donald Trump ile temmuz ayında Beyaz Saray'da yaptığı görüşmenin ardından İran destekli güçlü milis gruplarının 30 Eylül'e kadar silahlarını devlete teslim etmesi için çağrıda bulundu. Ancak Reuters'a göre milis grupları bu çağrıya direniyor.

30 Eylül tarihi aynı zamanda ABD öncülüğündeki uluslararası koalisyon güçlerinin Irak'tan çekilmesinin planlandığı tarih olarak öne çıkıyor.

Zaidi neden zorlanıyor?

İran destekli bazı güçlü milis grupları 2025'te, ABD ile gerilimin tırmanmasını önlemek amacıyla silahsızlanmaya hazır olduklarını açıklamış ancak bu taahhütler hayata geçirilmemişti.

Mayıs ayında göreve gelen Zeydi ise bir yandan ABD Başkanı Trump'ın desteğini almaya çalışırken diğer yandan Irak'ta önemli nüfuza sahip İran'ın desteğini korumak zorunda. Bu durum, Başbakan'ın milisler konusunda daha temkinli hareket etmesine yol açıyor.

17 Ağustos'ta Zeydi'ye doğrudan bağlı özel kuvvetler, ABD'nin terör örgütü olarak tanımladığı İran yanlısı Nuceba Hareketi'nin istihbarat şefini, ABD çıkarlarına yönelik İHA saldırılarına karıştığı suçlamasıyla gözaltına aldı. Yaklaşık 48 saat süren gözaltı, örgütün misilleme tehditlerine yol açarken üst düzey Şii siyasetçilerin müdahalesiyle gerilim yatıştırıldı.

Bir hafta sonra dört milis üyesinin daha ABD çıkarlarına yönelik saldırılara yardım ettikleri iddiasıyla gözaltına alınması, hükümetin silahsızlanma girişiminin karşı karşıya olduğu siyasi ve güvenlik engellerini ortaya koydu.

Milisler ne istiyor?

Reuters'a konuşan siyasi ve güvenlik kaynaklarına göre İran yanlısı beş silahlı grup, 30 Eylül tarihli silahsızlanma takvimini kesin biçimde reddediyor. Gruplardan silahlarını teslim etmeleri, örgütlerini feshetmeleri ve devlet güvenlik güçlerine entegre olmaları isteniyor.

En güçlü milis gruplarından Hizbullah Tugayları (Kataib Hizbullah) ise ağustos ayında Zeydi'yi eleştirerek görüşmeler için bazı koşullar öne sürdü. Bunlar arasında ABD güçlerinin bir daha Irak'a dönmeyeceğine dair güvence verilmesi ve ABD'nin Irak'ın siyasi ve ekonomik karar alma süreçlerindeki etkisinin sona erdirilmesi bulunuyor.

Milislerin gücü ne kadar?

Irak İslami Direnişi çatısı altında yaklaşık 10 sertlik yanlısı Şii silahlı grubun bulunduğu ve bu grupların toplam yaklaşık 50 bin savaşçıya sahip olduğu belirtiliyor.

Reuters'ın görüştüğü güvenlik yetkililerine göre milislerin cephaneliğinde uzun menzilli füzeler ve hava savunma silahları da bulunuyor.

İran'ın bölgesel vekil güçler ağının önemli unsurlarından biri olan bu gruplar, son yıllarda Irak ve Suriye'deki ABD güçleri ile İsrail'e yönelik çok sayıda füze ve İHA saldırısının sorumluluğunu üstlendi.

Milis grupları ayrıca inşaat, gayrimenkul ve döviz büroları gibi alanlarda ekonomik faaliyetler yürütüyor. Bu durum, hükümetin söz konusu grupları yalnızca askeri açıdan değil, siyasi ve ekonomik açıdan da kontrol altına almasını zorlaştırıyor.