İran savaşı: Trump'tan ABD'li silah üreticilerine baskı

İran savaşının uzaması, ABD savunma sanayisi üzerindeki baskıyı da artırdı. Başkan Donald Trump geçen hafta ABD savunma sanayisinin önde gelen şirketleriyle Beyaz Saray'da bir görüşme gerçekleştirdi.

Trump, görüşmede Lockheed Martin, RTX (Raytheon), BAE Systems, Boeing, Honeywell Aerospace ve Northrop Grumman temsilcileriyle "üretimi ve üretim takvimlerini" görüştüğünü açıkladı. Şirketlerin "üstün sınıf" silah üretimini dört katına çıkarmayı kabul ettiklerini, böylece "mümkün olan en hızlı şekilde en yüksek miktarlara" ulaşmak istediklerini söyleyen Trump, "üstün sınıf" silahtan ne kastettiğini ise açıklığa kavuşturmadı.

Beyaz Saray'daki görüşme, Trump'ın ABD'li savunma sanayisine uyguladığı artan baskının son göstergesi.

Washington'daki Capital Alpha Partners'da savunma hisseleri analisti Byron Callan, ABD'nin büyük savunma şirketlerinin uzun süredir "riskten kaçındıkları" eleştirileriyle karşı karşıya olduğunu belirtiyor.

Amerikan silahlarına talep arttı

Trump yönetimi ile ABD'nin savunma devleri arasında İran savaşı öncesinde de giderek artan bir gerginlik vardı.

Ukrayna ve Gazze savaşları, ABD'nin müttefiki ülkelerin Amerikan silahlarına talebini artırmış, Trump, talebi yeterince hızlı karşılayamadıkları için silah şirketlerini eleştirmişti.

ABD Başkanı, "F-35 savaş uçaklarından almak isteyen pek çok kişi var. Ama müttefiklerimize ve bize sevkiyat çok uzun zaman alıyor. Bunları sevk edebilmelerinin tek yolu yeni fabrikalar kurmaları. Ama pahalı olduğu için yeni fabrika inşa etmek istemiyorlar" demişti.

Trump, savunma şirketlerini altyapı ve üretime yatırım yapmak yerine hissedarlara temettü dağıtmaya ve üst düzey yöneticilerin maaşlarına öncelik vermekle eleştiriyor.

Trump'ın silah şirketleriyle savaşı

Üretim takvimlerine uyamayan ve bütçeyi aşan şirketlere de tepki gösteren Trump, daha önce, ABD ordusunun İran'la yaşanan çatışmada kullandığı füzeler ve hava savunma sistemlerinin büyük üreticilerinden biri olan RTX'i (eski adıyla Raytheon) özellikle hedef almış ve şirketi, "üretim hacmini artırmada en yavaş, ABD ordusunun ihtiyaç ve taleplerinden ziyade hissedarlarına yapılan harcamalarda en agresif olan" şirket diye nitelendirmişti.

Trump, fabrikalara yatırımları artırmayan şirketleri resmî ihalelerden dışlama tehdidinde de bulunmuş, hatta Ocak ayında yayımladığı kararnameyle "savunma şirketlerinin temettü ödemesi veya hisse geri alımı yapmasını, üstün nitelikli bir ürünü zamanında ve öngörülen bütçeyle üretebilmeleri" şartına bağlamıştı.

Trump yönetimi, ABD ordusunun tedarikçilerinden yapay zekâ girişimi Anthropic ile de kavgalı durumda. Kavganın nedeni, şirketin ordunun Claude sohbet botuna sınırsız erişimine izin vermeyi reddetmesi.

ABD'nin 2025 bütçesinde 850 milyar dolar olarak öngörülen savunma harcamalarının 2026'da 900 milyar doları bulması bekleniyor. Trump 2027 savunma harcamaları için 1,5 trilyon dolar çağrısı yapmış, bu da borçlanma miktarları konusunda uzmanlarda alarm çanlarının çalmasına yol açmıştı.

"Yatırımların üretime yansıması yıllar alabilir"

İran savaşı, ABD'nin uzun menzilli füze ve hava savunma sistemleri stoklarına ve savaşın uzaması durumunda üretimi artırma kapasitesine dair endişeleri de açığa çıkarmış oldu.

Yeni Amerikan Güvenlik Merkezi Savunma Programı’ndan araştırmacı Philip Sheers, DW'ye verdiği demeçte, başta mühimmat ve hava savunma sistemleri olmak üzere Amerikan savunma sanayi altyapısına yapılan yatırımların arttığını belirtiyor. Ancak bu yatırımların üretim kapasitesinde gerçek bir artışa dönüşmesinin zaman alacağı uyarısında bulunan Sheers, "Yeni tesisler kurmak ya da ham madde tedarikini artırmak yıllar sürebilir. Ukrayna savaşının ardından hâlâ inşa edilmekte olan birçok tesiste bunu gördük" diyor.

Bununla birlikte Sheers, üretimdeki yavaşlıkta ABD hükümetinin kendi iç siyasi çekişmeleri nedeniyle bütçeleri zamanında onaylayamamasının da rolü olduğunu belirtiyor.

Savunma uzmanı, "ABD hükümeti savunma sanayisinin hızlı hareket etmesini istiyorsa, bütçeleri zamanında geçirmeli ve tahsis etmeli ki sözleşmeler imzalanabilsin, kaynaklar ayrılabilsin ve sanayi harekete geçmeye teşvik edilebilsin" diyor.

"Irak savaşına dönüşebilir" uyarısı

Savunma sektörü artık İran'daki savaşın beklenenden çok daha uzun sürebileceği ihtimaline karşı da hazırlıklı olmaya çalışıyor. Ronald Reagan döneminde ABD'nin Birleşmiş Milletler Daimi Temsilcisi olarak görev yapan Kenneth Adelman, 2003'te Irak Savaşı başladığında, savaşın ABD açısından hızlı ve kolay bir zafer olacağına kesin gözüyle bakıyordu.

Ancak savaşın yıllarca sürmesi ve ABD ordusu için bir bataklığa dönüşmesi, onun siyasi bakış açısını kökten değiştirdi. Hâlâ Cumhuriyetçi Partili olmasına rağmen günümüzde Başkan Trump'ı en yüksek sesle eleştirenler arasında yer alan Adelman, İran'daki çatışmanın da benzer bir dinamiğe bürünebileceği endişesini dile getirdi.

DW'ye konuşan Adelman, "İran bu duruma karşı yıllardır plan yapıyor. Savaş şimdiden, Pentagon'un planladığından daha uzun sürdü. Ve Irak'ta gördüklerimden sonra Pentagon'un bu tür şeyleri nasıl planladığına dair hiçbir güvenim yok" ifadesini kullandı.

Savaşın uzaması, önde gelen ABD'li silah şirketlerine siparişlerin artması ve hisselerinin yükselmesi anlamına gelecek. Trump ailesinin savunma yatırımlarını artırmaları tesadüf değil. Başkan Trump'ın oğulları Eric ve Donald Jr., ABD'de yeni Çin yapımı dronların yasaklanmasından doğan fırsatı değerlendirmek üzere yeni bir dron şirketine yatırım yaptı.