İran savaşı diplomasiyi değiştirdi: Eski arabulucular sahneden çekiliyor, yeni aktörler öne çıkıyor

ABD ile İran arasında bir aydır süren savaş, yalnızca askeri altyapıyı değil, diplomasi sahnesindeki aktörleri de köklü biçimde değiştirdi. Yıllardır iki taraf arasında dolaylı temasları yürüten isimler ve ülkeler geri plana itilirken, yerlerine daha farklı ve beklenmedik aktörler öne çıkıyor.

Geçmişte ABD ile İran arasındaki temaslarda öne çıkan Steve Witkoff ve Jared Kushner gibi isimler ile Ali Laricani ve Umman ile Katar gibi arabulucu ülkeler artık eski etkisini kaybediyor.

Diplomasi belirsizlik içinde

Donald Trump yönetimi, bir yandan diplomasi mesajı verirken diğer yandan askeri seçeneklerin masada olduğunu vurguluyor. Ancak gerçekten müzakere sürecinin başlayıp başlamayacağı henüz netlik kazanmış değil.

Uzmanlara göre bu belirsizlik, hem bir “çıkış yolu” hem de bir baskı aracı olarak kullanılıyor.

Yeni aktör: JD Vance

JD Vance, Tahran’ın görüşmek isteyebileceği yeni isim olarak öne çıkıyor. İran’ın, önceki müzakere süreçleriyle ilişkilendirilen isimlere mesafeli olduğu belirtiliyor.

Vance’in geçmişte Orta Doğu’da askeri müdahalelere daha temkinli yaklaşması, onu İran açısından daha “kabul edilebilir” bir muhatap haline getiriyor.

Uzmanlara göre Vance’in rolü sadece arabuluculuk değil; aynı zamanda olası bir anlaşmanın siyasi meşruiyetini test edecek bir unsur olarak görülüyor.

Tahran’da güç boşluğu: Kalibaf öne çıkıyor

İran tarafında ise savaşın yarattığı liderlik boşluğu dikkat çekiyor. Bu ortamda Muhammed Bakır Kalibaf öne çıkan isimlerden biri oldu.

Devrim Muhafızları geçmişi ve Meclis Başkanlığı görevi sayesinde hem askeri hem siyasi çevrelerle bağlantı kurabilen Kalibaf, mevcut şartlarda “köprü” rolü üstlenebilecek az sayıdaki isimden biri olarak görülüyor.

Ancak uzmanlar, bu durumun İran’da karar alma mekanizmalarının zayıfladığının da göstergesi olduğunu vurguluyor.

Yeni arabulucu: Pakistan

Pakistan’ın bu süreçte aktif rol üstlenmesinin arkasında birden fazla kritik neden bulunuyor. Öncelikle İran ile paylaştığı uzun ve hassas sınır, olası bir istikrarsızlığın doğrudan Pakistan’a sıçrama riskini beraberinde getiriyor. Böyle bir senaryoda mülteci akınları ve güvenlik tehditleri ciddi boyutlara ulaşabilir. Bunun yanı sıra Pakistan’ın enerji akışında Hürmüz Boğazı’na bağımlı olması, bölgedeki gerilimden ekonomik olarak da doğrudan etkilenmesine yol açıyor. Aynı zamanda İslamabad yönetimi, hem Washington hem de Tahran ile iletişim kurabilen nadir aktörlerden biri olması sayesinde diplomatik açıdan benzersiz bir konumda bulunuyor. Pakistan ordusu ile ABD arasındaki temaslar da bu rolü daha da güçlendiriyor.

Yeni diplomatik denklem

Ortaya çıkan yeni diplomatik denklem ise klasik arabuluculuk mekanizmalarının çözülmeye başladığını ve yerini daha karmaşık, çok katmanlı bir yapıya bıraktığını gösteriyor. Uzmanlara göre eski güven kanalları zayıflarken, yeni aktörler daha çok geçici ama gerekli roller üstleniyor. Bu süreçte diplomasi ile askeri baskının iç içe ilerlediği dikkat çekiyor.

Henüz resmi müzakereler başlamamış olsa da sahadaki gelişmeler diplomasi alanını da dönüştürmüş durumda. Yeni aktörlerin ortaya çıkması, ABD ile İran arasındaki gerilimin yalnızca askeri değil, aynı zamanda siyasi dengeleri de yeniden şekillendirdiğini ortaya koyuyor. Ancak bu dönüşümün kalıcı mı yoksa geçici mi olacağı, önümüzdeki dönemde başlayabilecek müzakerelerin seyrine bağlı olacak.