Devlete ve Topluma Entegrasyonda Bakur ve Bakurî Farkı

Kürd toplumunun günümüzde Türkiye toplumuna zaten entegre olduğu ama devlete entegre olma aşamasında olduğu ifade ediliyor.

Bu görüşün her iki önermesi de yanlıştır. Türkiye’de Kürd toplum demografisine ve sosyolojisine uygun yaklaşım ve düzenlemeler geliştirilmesi gerekirken halen geçmiş kabullerin, dayatmaların temel alındığı görülüyor. Ancak Kürdlerin yeni bir yaklaşım konusunda net ve kararlı olması gerekirken asıl bu konuda tamamıyla politikasız olduğu görülüyor.

Türkiye’de iki farklı Kürd toplumu vardır: bölgesinde yaşayan Kürdler ve bölgesi dışında yerleşik Kürdler. Bölgesinde yaşayan Kürdleri ifade eden ‘Bakur’, hem bir coğrafi addır hem de Bakur’da yerleşik toplumsal kesimi ifade eder. ‘Bakurî’ ise Bakur kökenli olup Bakur dışında (aslında dünyanın herhangi bir yerinde) yerleşik toplumsal kesimi ifade eder, bu yazıda ise Türkiye odaklı kullanılacak..

Bakur ve Bakurî’nin ikisi de hukuken devlet ve toplumun parçasıdır; fakat konumları farklı olduğu için devlet ve toplumla çağcıl entegrasyon biçimleri aynı olmak zorunda değildir.

Bakurî

Bakur kökenli olup kendisi ya da ailesi Bakur dışında yerleşmiş, orada yerleşik hale gelmiş Bakurlulardır. Bu kesim, artık Bakur’da yerleşik olmadığını; koşullar, sorumluluklar yüzünden geri dönme olasılığının da çok zayıf olduğunu kavraması ve kabullenmesi gereken kesimdir.

Bakur

Milliyeti, inancı, kültürü fark etmeksizin Bakur’da yerleşik olan toplumsal kesimdir. Bakur, Türkiye coğrafyası içerisinde belirli bir bölgede yoğunlaşmış, kendine özgü demografik, tarihsel ve toplumsal özellikleri bulunan bir bütündür.

Bölgesinde yaşayan, yani Bakur’da yaşayan toplum, Türkiye coğrafi haritasında bir bütündür ve bir bütün olarak entegre olmalıdır. Realitesi yalnızca bireysel vatandaşlık değildir. Bu entegrasyonun yolu bölgeye federe model ile kısmi yönetim hakkı tanınmasıdır. Bu coğrafi siyasi entegrasyondur.

Bölgesi dışında yerleşik Kürd, yani Bakurî ise anayasal eşit vatandaşlık temelinde entegre olabilir. Bu entegrasyon; kimliğin, anadilinin ve kültürün korunması ve güvence altına alınması ile gerçekleşir. Bu ise anayasal vatandaşlık ve kültürel entegrasyondur.

Tek ve aynı ‘entegrasyon’ modelinin iki toplumsal kesime uygulanması yanlıştır, kısa vadede yeni bir tıkanma yaratabilir.

Bu nedenle iki ayrı entegrasyon modeli öneriyorum: Birincisi, Bakur için coğrafi-siyasal entegrasyon, ikincisi, Bakurî için vatandaşlık ve kültürel entegrasyon.

Bu ayrımın ve gerektirdiği konumlanmanın yanı sıra çözüm yollarının ve yöntemlerinin Kürdler, yani Bakur ve Bakurî toplumları tarafından tartışılmadığını takip ediyorum.  Bu nedenle entegrasyon ve asimilasyon arasındaki fark da entegrasyon adı altında ortaya çıkabilecek asimilasyon riski de yeterince tartışılmıyor.

Soru şudur: ‘Hangi Kürd toplumu, nereye, hangi statüyle ve hangi siyasal model üzerinden entegre olacaktır?’

Bu soruya tek bir cevap vermek yerine, Kürd toplumunun farklı demografik ve sosyolojik gerçekliklerini dikkate alan iki ayrı entegrasyon modelini ele almak gerekir.

Bakur’da yerleşik toplumun taleplerini Bakurî’ye, ya da Bakurî’nin entegrasyon biçimini Bakur’a dayatmak; bölgesi dışındaki Kürdü asimilasyon riskiyle, bölgedeki Kürdü ise statüsüzlükle baş başa bırakmaktadır.

Bu ayrımın netleştirilmesi; hem devletin güvenlikçi ve düzleyici entegrasyon söylemine itiraz edip çağcıl bir model önermektir, hem de Kürd toplumunun rasyonel ve uygulanabilir çözümler üretmesi, çözümlere yoğunlaşması açısından zaman ve enerji kaybını önleyici bir eşiktir.

Günümüzde Cumhur İttifakı bileşenleri, çoğu parti ve kimi siyasi kişiler bölünme, toprak kaybı korkusunu artık dile getirmemektedir.

Bu korkunun pratikte de sadece örneğin Apocu kesim için değil genele dair de aşıldığı; iki farklı entegrasyon modelinin anayasal ve yasal güvencelerle yürürlüğe girmesiyle kanıtlanabilir.

Seçmeli Kürdce dersleri, Kürdce bölümler, TRT Kurdi deneyimi nasıl hayata geçtiyse, benzer şekilde iki farklı entegrasyon modelinin kademeli uygulanması da hayata geçirilebilir.

Ancak, bu iki farklı entegrasyon modelini öncelikle tartışması, değerlendirmesi, derinleştirmesi gerekenler Kürdlerdir; yani Bakur ve Bakurî toplumsal kesimleridir..

Bakur ve Bakurî, kendi realitesini ve diğerinin realitesini olduğu gibi kabul etmeye başlarsa birbirini sınırlayan, dayatan, yutan değil; birbirini koruyan ve güçlendiren iki toplumsal kesim haline gelecektir..

Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Nerina Azad'ın editöryal politikasını yansıtmayabilir.